Хуулийн төслийг дэмжиж үг хэллээ

2026.05.01-ний өдрийн Нэгдсэн хуралдаанаар Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун нарын 24 гишүүний 2025 оны арван хоёрдугаар сарын 17-ны өдөр өргөн мэдүүлсэн Нийгмийн ажлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх хэлэлцүүлгийг явууллаа.Төсөл санаачлагчийн илтгэлийг Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун, Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны холбогдох санал, дүгнэлтийг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Хэрлэн тус тус танилцуулав.Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 11 дэх хэсэгт “...гэр бүл, эх, нялхас, хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална”, мөн Арван есдүгээр зүйлийн 1 дэх хэсэгт “төрөөс хүний эрх, эрх чөлөөг хангахуйц эдийн засаг, нийгэм, хууль зүйн болон бусад баталгааг бүрдүүлэх, зөрчигдсөн эрхийг сэргээн эдлүүлэх үүргийг иргэнийхээ өмнө хариуцна” хэмээн тус тус заасан байдгийг төсөл санаачлагч илтгэлийнхээ эхэнд дурдав.Түүнчлэн “Алсын хараа-2050” урт хугацааны хөгжлийн бодлогод иргэн бүр чанартай амьдрах орчин, нийгмийн хамгааллын баталгаатай байх, хүн амын ялгаатай хэрэгцээнд нийцсэн нийгмийн үйлчилгээг хөгжүүлэх, салбар дундын бодлого зохицуулалтыг сайжруулах, өрхийн амьжиргааг дэмжих зэрэг зорилтуудыг тодорхой тусгасан байдгийг тэмдэглэлээ.Засгийн газрын 2024-2028 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт халамжаас хөдөлмөрт шилжих бодлоготой уялдуулан нийгмийн үйлчилгээ, хөдөлмөр эрхлэлтийн эрх зүйн орчныг шинэчлэх, ядуурлыг бууруулах зорилтыг дэвшүүлсэн байдгийг О.Саранчулуун гишүүн танилцуулсан.Тэрбээр “Хэдийгээр олон улсын болон үндэсний стандарт, тухайлбал нийгмийн ажлын боловсрол, үйлчилгээний стандартууд, мэргэжлийн ёс зүйн дүрмийг баримтлан ажиллаж байгаа боловч нийгмийн ажилтны эрх зүйн байдлыг нэгдсэн байдлаар зохицуулсан, салбар дундын уялдаа холбоог хангах, үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг баталгаажуулах цогц эрх зүйн орчин өнөөг хүртэл бүрдээгүй байна” хэмээсэн.Хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хууль тогтоомжид нийгмийн ажлын үйлчилгээ нь салбар бүрд өөр, явцуу хүрээнд зохицуулагдаж, нэгдсэн бодлого, арга зүй, удирдлага дутмаг байгаа нь бодит байдал дээр үйлчилгээний чанар, хүртээмжид сөргөөр нөлөөлдөг гэв.Хүний эрхийн байгууллагуудын тайланд дурдсанаар нийгмийн ажил, үйлчилгээ нь олон улсын жишигт хүрэхгүй, ялангуяа хүүхэд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрх, хамгаалал хангалтгүй байгаагаас хүчирхийлэлд өртөх, амьдралын чанар буурах зэрэг эрсдэл өндөр хэвээр байгаа аж. Иймд нийгмийн ажлыг шинжлэх ухаан, мэргэжлийн онол-арга зүйд тулгуурласан бие даасан салбар болгон хөгжүүлж, нийгмийн хамгааллын үйлчилгээг мэргэжлийн түвшинд хүргэх шаардлага зүй ёсоор тавигдаж байгааг төсөл санаачлагч илтгэлдээ онцоллоо.Нийгмийн сэтгэл зүй, эрүүл мэнд, боловсрол, халамжийн үйлчилгээний уялдаа холбоог сайжруулж, хүн амын бодит хэрэгцээнд тулгуурласан, урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн, хүртээмжтэй тогтолцоог бүрдүүлэх зорилгоор Нийгмийн ажлын тухай анхдагч хуулийн төслийг боловсруулжээ. Хуулийн төслийг Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн холбогдох заалтын дагуу анхдагч хуулийн төсөл хэлбэрээр боловсруулсан бөгөөд нийт 7 бүлэг, 49 зүйлтэй юм байна.Үргэлжлүүлэн О.Саранчулуун гишүүн төсөл дэх үндсэн зохицуулалтуудын талаар дэлгэрэнгүй танилцуулсан юм. Нэгдүгээрт, нийгмийн ажлын үйлчилгээг зөвхөн асуудал үүссэний дараа бус урьдчилан сэргийлэх, тандалт, судалгаанд тулгуурлан иргэний хэрэгцээнд нийцүүлэн үзүүлэх тогтолцоог бүрдүүлэх юм байна. Хоёрдугаарт, зорилтот бүлэгт чиглэсэн нийгмийн хамгааллын үр дүнтэй, хүртээмжтэй үйлчилгээг бий болгож, эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн, бага орлоготой өрх зэрэг бүлгүүдэд чиглэсэн урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах, чадавхжуулах арга хэмжээг хэрэгжүүлэх эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхээр холбогдох зохицуулалтуудыг төсөлд тусгажээ. Гуравдугаарт, нийгмийн ажлын үйлчилгээний нэгдсэн тодорхойлолт, төрөл, үе шат, тайлагнал, мэдээллийн сан, хамтын ажиллагааны зохицуулалтыг тодорхой болгож, салбар дундын уялдааг хангах зохицуулалтуудыг тусгасан гэв.Эрүүл мэнд, боловсрол, хууль сахиулах, нийгмийн халамжийн байгууллагуудын хамтын ажиллагааг бэхжүүлж, нийгмийн ажилтны үүрэг, оролцооны хүрээ, хариуцлагыг тодорхой болгож, үр дүнг үнэлэх тогтолцоог бий болгохоор холбогдох зохицуулалтуудыг төсөлд тусгасан байна. Иргэн амьдралдаа шийдвэр гаргах оролцоог нэмэгдүүлж, бие даан амьдрах, нийгмийн харилцаанд оролцох чадварыг дэмжих, ахиц дэвшлийг үнэлэх тогтолцоог нэвтрүүлэхийн зэрэгцээ өөрийгөө төлөөлөх чадваргүй хүүхэд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрхэм чанар, нэр төрийг хамгаалсан үйлчилгээ үзүүлэх, хувь хүний мэдээллийн нууцлал, хамгаалалтыг хангасан зохицуулалтыг төсөлд тусгажээ.Нийгмийн ажилтны мэргэжлийн хариуцлага, ёс зүй, нэгдсэн стандарт, арга зүйг бий болгож, аль ч салбарт ажиллаж буй нийгмийн ажилтанд ижил шаардлага, үнэлгээний тогтолцоог мөрдүүлэх нь чухал хэмээн үзэж, хуулийн төсөлд холбогдох зохицуулалтуудыг мөн тусгасан байна.Энэхүү хуулийн төсөл батлагдсанаар нийгмийн ажлын үйлчилгээний эрх зүйн орчин тодорхой болж, эмзэг бүлгийн иргэдийн чадавх сайжирч, хөдөлмөр эрхлэлт нэмэгдэн, нийгмийн хамгааллын бодлого илүү үр дүнтэй хэрэгжих боломж бүрдэнэ хэмээн төсөл санаачлагчийн илтгэлд онцоллоо. Цаашлаад ядуурлыг бууруулах, иргэдийн амьжиргааг дээшлүүлэх, эдийн засгийн идэвхийг нэмэгдүүлэхэд эерэг нөлөө үзүүлнэ гэж үзэж байгаагаа О.Саранчулуун гишүүн танилцуулсан юм.Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороо энэ сарын 28-ны өдрийн хуралдаанаараа хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх асуудлыг хэлэлцсэн болохыг Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Хэрлэн танилцуулав. Дээрх хуулийн төслийг иргэдийн оролцоог хангах, санал авах зорилгоор Улсын Их Хурлын d.parliament.mn цахим сайтад байршуулсан байна. Байнгын хорооны тус өдрийн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн олонх Нийгмийн ажлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүд бүрийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжсэн гэв.Монгол Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн 36 дугаар зүйлийн 36.4-т “Хуулийн төслийг баталснаар улсын төсвийн орлогын хэмжээ буурах, зарлагын хэмжээ нэмэгдэхээр байвал энэ тухай Засгийн газрын саналыг заавал сонсох бөгөөд хуралдаанд энэ хуулийн 31.2-т заасан Засгийн газрын гишүүн танилцуулна” хэмээн заасан байдаг. Энэ дагуу Улсын Их Хурлын гишүүн, Засгийн газрын гишүүн, Сангийн сайд З.Мэндсайхан төслийн тухай Засгийн газрын саналыг нэгдсэн хуралдаанд танилцуулав.Улсын Их Хурлын гишүүн О.Саранчулуун нараас санаачлан боловсруулсан Нийгмийн ажлын тухай хуулийн төслийг Засгийн газраас дараах үндэслэлээр дэмжих боломжгүй саналыг хууль санаачлагчдад хүргүүлсэн гэв. Үүнд:Хуулийн төслийн зардлын тооцооллыг авч үзвэл хууль хэрэгжүүлэхтэй холбоотой анхны хөрөнгө оруулалт 800.0 сая төгрөг, цаашид жил бүр 96.5-160.0 тэрбум төгрөгийн төсөв шаардахаар байгаа бөгөөд нийгмийн ажилтны орон тоог 3188 хүнээр нэмэгдүүлэхээр заасан байна.Засгийн газраас Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуулийн төслийг Монгол Улсын хөгжлийн 2026 оны төлөвлөгөөнд нийцүүлэн нийт урсгал зардлыг ДНБ-ний 24 хувьд багтааж, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлсэн бөгөөд, төсвийг хэлэлцүүлэх явцад зөвхөн багш, эмчийн цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх, ахмадын тэтгэврийг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой зардлыг нэмэгдүүлэн баталсан хэмээсэн.Төсвийн сахилга батыг сайжруулах, үр ашгийг нэмэгдүүлэх бодлогын хүрээнд Засгийн газраас орон тоо нэмэхгүй байх, зөвхөн нэн шаардлагатай шинэ арга хэмжээг санхүүжүүлэх, төсвийн байгууллагуудын батлагдсан төсөвт зохицуулалт хийх замаар төрийн чиг үүргийг иргэдэд хэвийн хүргэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэн ажиллах бодит шаардлага үүсээд байгааг уг саналд дурджээ.Манай улсын уул уурхайн голлох түүхий эдийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр буурсан, эдийн засгийн идэвхжил сайнгүй байгаа зэргээс шалтгаалан Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төслийг боловсруулахад мөн урсгал болон хөрөнгийн зардлын хэмжээг өмнө оноос нэмэгдүүлэх боломжгүй байх тул шинээр орон тоо нэмэх замаар төрийн бүтцийг данхайлгах, төсөвт их хэмжээний зардлын нөлөөлөлтэй хууль, тогтоомжийг төсвийн нөхцөл байдал сайжрах хүртэл хэрэгжүүлэхгүй байх шаардлагатай байна хэмээн З.Мэндсайхан танилцуулав.Хуулийн төсөлд заасан нийгмийн ажлын үйлчилгээтэй холбоотой зохицуулах харилцааг төсөв санхүүгийн нөхцөл байдал сайжрах хүртэл одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хууль тогтоомжийн уялдааг хангах, зохицуулалтуудыг сайжруулах байдлаар шийдвэрлэх боломжтой гэж үзсэн тул хуулийн төслийг дэмжих боломжгүй гэж Засгийн газрын саналд дурджээ.Төсөл санаачлагчийн илтгэл болон Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй, Засгийн газрын холбогдох саналтай холбогдуулан Улсын Их Хурлын гишүүн Б.Уянга, Б.Баярбаатар, М.Ганхүлэг, Л.Соронзонболд, Л.Энхнасан, Ж.Ганбаатар, П.Наранбаяр, Б.Батбаатар, Х.Булгантуяа, Х.Баасанжаргал нар асуулт асууж, төсөл санаачлагч О.Саранчулуун гишүүн болон ажлын хэсгийн гишүүдээс хариулт авав.Бие даасан хуулийг батлах шаардлагын талаар тодруулсан гишүүдийн асуултад хууль санаачлагч хариулахдаа бие даасан хуульгүй 20 гаруй жил болсны улмаас “Халамжаас хөдөлмөрт” бодлогыг хэрэгжүүлж чадахгүйд хүрээд байгаа, нийгмийн сэтгэл зүй, эрүүл мэнд, боловсрол, халамжийн үйлчилгээний уялдаа холбоог сайжруулж, хүн амын бодит хэрэгцээнд тулгуурласан, урьдчилан сэргийлэх чиглэлийн, хүртээмжтэй тогтолцоог бүрдүүлэх шаардлага бий гэв. Нийгмийн ажлын өнөөгийн нөхцөл байдал, хүний нөөцийн талаарх асуултад О.Саранчулуун гишүүн хариулт өгсөн юм. 3000 мянга гаруй нийгмийн ажилтан боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал, хууль зүйн салбарт ажиллаж байгаа ба тэдгээрийн дундаж цалин тухайн салбарынхаа цалингийн дунджаас 60 хувиар бага байдаг гэв. Мөн өдгөө ажиллаж буй нийгмийн ажилтнуудын 60 хувь нь өөр мэргэжлийн хүмүүс байгаа, нэг мэргэжилтэнд дунджаар 2000 хүн ногддог. Бага цалинтай, нийгмийн баталгаа багатай, ажлын байрны тодорхойлолт өөр, мэргэжлийн удирдлагаар хангах тогтолцоо байхгүй, эрүүл мэндийн салбарт ажиллаж байгаа нийгмийн ажилтнууд нийгмийн эрүүл мэндийн чиглэлтэй, боловсролын салбарынх нь сэтгэл зүйчийн ажил мэргэжилтэй холилдсон байдаг гэх зэрэг баримтыг дурдсан. Эдгээр нөхцөл байдлаас үүдэн мэргэжлийн ажилдаа орсон нийгмийн ажилтан гурван жилийн дараа ажлаасаа гардаг буюу хүний нөөцийн дутагдалтай энэ салбар дахь мэргэжилтнүүдэд мэргэжлээрээ ажиллах нөхцөл бүрдэхгүй байгааг хэлсэн. Хуулийн төсөлд мэргэжлийн холбоо гэдэг том бүлэг байгааг О.Саранчулуун гишүүн тэмдэглээд, мэргэжлийн холбоо болон Засгийн газар цалин, зэрэглэл, нийгмийн баталгааны асуудал зэргийг Үндэсний хороогоороо дамжуулан, тодорхой давтамжтайгаар хөнддөг зохицуулалтыг тусгасан гэв.Ийнхүү гишүүд асуулт асууж, хариулт авсны дараа хуулийн төслийн талаар Байнгын хорооноос гаргасан санал, дүгнэлтийг дэмжсэн байр сууриа А.Ариунзаяа, С.Зулпхар, Ц.Мөнхтуяа нарын гишүүд илэрхийллээ.Нийгмийн ажлын тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжих эсэх асуудлаарх санал хураалтыг үдээс хойших нэгдсэн хуралдаанаар явуулахаар Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт шийдвэрлэсэн.