Хариуцлагагүй уул, уурхайн компаниудад оногдуулах хариуцлагыг чангаруулна!

Өнөөдөр буюу 2026 оны зургаадугаар сарын 08-ний өдөр Монгол орны байгаль орчны төлөө мөр зэрэгцэн ажилладаг Байгаль орчны улсын хяналтын байцаагч, байгаль хамгаалагч, экологийн цагдаагийн алба хаагчдын нэгдсэн зөвлөгөөн Улаанбаатар хотноо зохион амжилттай байгуулагдлаа.Уг зөвлөгөөний үеэр байгаль орчныг хамгаалахад өнгөрсөнд хийгээд өдгөө гаргаад буй ололт амжилт, цаашид энэхүү амжилтыг бататгаж, ахиулах хэрэгцээ шаардлага, салбарын хэмжээнд тулгамдаж буй асуудлыг 21 аймаг, нийслэлийн 9 дүүргээс хүрэлцэн ирсэн байгаль хамгааллын салбарынхан нээлттэй хэлэлцүүлэг өрнүүлж, санал бодлоо солилцлоо. Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн, Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн сайд Ц.Сандаг-Очир:Монгол Улсын 21 аймаг, 330 гаруй сум, 9 дүүрэгт ажиллаж буй байгаль орчны байцаагч нар, БОХУБ, Экологийн цагдаагийн газрынхан хамтарсан нэгдсэн зөвлөгөөнөө зохион байгуулж байна. Энэ нь манай салбарынхны хувьд анхдугаар зөвлөгөөн гэж ойлгож болно. Экологийн цагдаа улсын байцаагчийн эрхтэй болсноор газар дээр нь таслан зогсоох хариуцлагын арга хэмжээг Зөрчлийн хуулийн хүрээнд авч хэрэгжүүлэх боломжтой болно!Экологийн цагдаагийн газар, байгаль орчинд гарсан зөрчлийг газар дээр нь таслан зогсоох үндсэн чиг үүрэгтэй. Мөн л байгаль орчны улсын байцаагч нар байгаль орчинтой холбоотой асуудлуудыг газар дээр нь арга хэмжээ авч, зөрчлийг таслан зогсоох үндсэн чиг үүрэгтэй. Гэсэн хэдий ч дээрх хоёр газар маань уялдаа холбоо төдийлөн сайнгүй ажилласаар өнөөдрийг хүрсэн. Иймд нэгт, энэ хоёр газрын үндсэн чиг үүрэг, ажлын уялдаа холбоог сайжруулах талаар ярилцаж, цаашлаад Зөрчлийн тухай хуулийн хүрээнд байгаль орчны байцаагч нар газар дээр нь асуудлыг шийддэг байх асуудлыг хөндөж байна. Өмнө экологийн цагдаагийн газар зөрчлийг илрүүлээд байгаль орчны байцаагчийг дууддаг байсан. Нөгөөдөх нь ирэх, ирэхгүйтэй. Энэ байдал нь шалгуулж байгаа иргэдэд хүндрэлтэй асуудлуудыг үүсгэдэг байх жишээний. Экологийн цагдаа улсын байцаагчийн эрхтэй болсноор газар дээр нь таслан зогсоох хариуцлагын арга хэмжээг Зөрчлийн хуулийн хүрээнд авч хэрэгжүүлэх боломжтой болох юм. Улсын хэмжээнд 50 мянга орчим га талбайд нөхөн сэргээлт хийгдэх шаардлагатай байна!Хоёрт, Улсын хэмжээнд уул уурхай, байгаль орчинтой холбоотой сөрөг нөлөөллөөс үүдэлтэй эвдэрч, доройтсон, эзэнгүй газрууд их байна. Үүний тод жишээ нь Төв аймгийн Заамар суманд болсон үйл явдал. Төр, хувийн хэвшлийн хариуцлагагүй байдал, мэргэжлийн байгууллагуудын уялдаа холбоо сул, хяналт шалгалтын учир дутагдалтай байдлаас үүдэж хүүхдийн амь нас эрсэдсэн нь урьдчилан сэргийлэх боломжтой эрсдэлийг цаг тухайд нь арилгаагүйн эмгэнэлт үр дагавар боллоо. Ийм энэ чиглэлд улсын хэмжээнд нэгдсэн хяналт, шалгалтын арга хэмжээг өрнүүлэхийн сацуу уул, уурхай өндөр хөгжсөн аймгууд дээр хяналт шалгалтын ажлууд үе шаттайгаар хийгдээд явж байна. "2030 - нөхөн сэргээлт" арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхээр ажлын төлөвлөгөө гаргаад явж байна. Нэг ёсондоо, орон нутаг, яамдтайгаа хамтраад эзэнгүй орхигдчихсон, нөхөн сэргээгдээгүй газруудыг нөхөн сэргээх чиглэлд онцгой анхаарал хандуулж ажиллана. Өнгөрсөн 2024 он хүртэл хугацаанд Оюу толгой компани, Эрдэнэт ТӨҮГ нийгмийн хариуцлагын хүрээнд 13 мянга орчим га газар нутгийг нөхөн сэргээж, техникийн болон биологийн нөхөн сэргээлтүүдийг хийлгэсэн. Түүнээс хойш өнөөдрийг хүртэл хугацаанд дорвитой нөхөн сэргээлтийн ажлууд хийгдээгүй. Тиймээс улсын хэмжээнд эвдэрч сүйдсэн газрын тооллогыг хийнэ. Тухайлбал, аль аймгийн, аль сум дээр “эвдэрсэн газар, ухсан цооног” байна гэдэг дээр нэгдсэн бүртгэл, тооллоготой болно гэсэн үг. Үүн дээр орон нутгийн байцаагч нар, сум орон нутгийн сумын засаг дарга нар, тухайн лиценз эзэмшигч компаниудтай хамтарч нөхөн сэргээлтийн ажлыг хийлгэсэн эсэх дээр хяналт тавьж ажиллаж юм. Хэрэв хийлгээгүй бол хууль дүрмийн дагуу арга хэмжээнүүдийг үе шаттайгаар авна. Цаашлаад Монгол Улсын хуулийг “гууль” болгож байгаа нөхдүүдийн тусгай зөвшөөрлийг нь цуцлах хүртэл арга хэмжээнүүдийг эхнээс нь аваад явж байна! Гуравт, Уул, уурхайн компаниуд олон байдаг аймгууд дээр байгаль орчны хяналтын байцаагчийн орон тоо дутагдалтай байна. Хаанаа ч хүрэлцэхгүй байна! Техник хэрэгсэл, унаа машины асуудлууд ч хүндхэн байна. Тиймээс эхний ээлжид уул, уурхай ашигт малтмалын лиценз ихээр олгогдсон аймгуудад хяналтын байцаагчийн орон тоог нэмэгдүүлэх тухай асуудлыг Засгийн газрын хэмжээнд тавиад байна. Дөрөвт, Байгаль орчныг нөхөн сэргээх чиглэлд хуулийн хариуцлагыг чангатгах асуудлыг хуулийн хүрээнд авч хэрэгжүүлэх ёстой. Учир нь өнөөдөр хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хуулиар хариуцлагын асуудал үнэхээр сул байна! Тухайлбал, байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ хийлгээгүй үйл ажиллагаа эхлүүлсэн тохиолдолд 300-500 мянган төгрөг, нарийвчилсан үнэлгээ хийгдээгүй үйл ажиллагаа явуулсан тохиолдолд ААН-үүдийг 3-5 сая төгрөгөөр тус тус торгож байх жишээний! Торгуулиа төлөөд л үйл ажиллагаагаа явуулж байна шүү дээ. Иймд Байгаль орчныг хамгаалах ашигт малтмалын тухай хуулиуд, Зөрчлийн хуулиуд дээр байгаль орчинд сөрөг нөлөөлөл үзүүлсэн, нөхөн сэргээлт хийгээгүй, хариуцлагагүй уул, уурхайн компаниудад оногдуулах хариуцлагын асуудлыг чангаруулах чиглэлд ажиллаж байна. Энэ мэт салбарын хэмжээнд тулгамдаж буй асуудлуудын хүрээнд Монгол Улсын 21 аймаг, нийслэлийн 9 дүүргээс хүрэлцэн ирсэн байгаль хамгааллын салбарынхан маань нээлттэй хэлэлцүүлэг өрнүүлж, санал бодлоо солилцож байна.