УИХ-ын чуулганы /2026.06.04/-ний өдрийн хуралдаанаар “Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төсөл, арга хэмжээг санхүүжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Д.Рэгдэл дараах байр суурийг илэрхийллээ.УИХ-ын онцгой бүрэн эрхэд халдаад хуульд өөрчлөлт оруулчихдаг ийм бүтэц бий болчхоод байгаа юм. УИХ-ын төсвийн тухай хуулиар хавсралтад батлагдсан төсөл арга хэмжээний зардал 1-2 жилийн дараа бараг 2 дахин нэмэгдээд явчих тохиолдлууд гараад байдаг. Үүнд хуулийн дагуу оролцдог 2 байгууллага байна. Барилгын хөгжлийн төв, Сангийн яам. Огцом төсөвт өртөг нь өсөөд байдаг төсөл арга хэмжээнд УИХ эргээд маш сайн хяналт тавихгүй бол бид нарын баталсан хуулийг өөр байгууллага үндсэндээ өөрчилчхөөд байгаа юм. Энэ бол хуулийн өөрчлөлт хийж буй ноцтой асуудал. Бид хуулийг батлахдаа цаана ямар үр дагавар ирж байна вэ гэдгийг төдийлөн сайн бодохгүйгээр баталчихдаг. Жишээлбэл Төрийн хэмнэлтийн хууль гэж нэг хууль байдаг. Яаруу баталсан ийм хууль. Энэ хуульд худалдан авах арга хэмжээний төсөл арга хэмжээний гэрээ байгуулж дуусах хугацааг тухайн жилийн 5 сарын 31-нээр тасалбар болгочихсон. Монгол Улсын санхүүгийн жил чинь 1 сарын 1-нээс эхлээд 12 сарын 31-нээр тасалбар болдог. Энэ хугацаанд олон төсөл арга хэмжээ тасарчихдаг. Тэр дундаа ингэх шаардлагагүй хөрөнгө оруулалтууд бий. Тоног төхөөрөмжүүдийн хөрөнгө оруулалт гэх мэт. Энэ хуульд чөлөөлөгдсөн санхүүжилтийг төсвийн хэмнэлд тооцно гэж заасан. Мөн төсвийн хэмнэлтийг зарцуулахгүй байх ёстой гээд дахиад зааж өгсөн. Ингэж төсвийг хэмнэх ямар хэрэгтэй юм бэ. Сүүлийн үед төсөл арга хэмжээг харахад шинэ төсөл арга хэмжээний тоо цөөрөөд хуучныгаа гүйцээж санхүүжүүлэх гэж зовоод яваад байгаа нь хэвийн үзэгдэл болчихлоо.
УИХ-ын чуулганы 2026.06.04-ний өдрийн хуралдаан боллоо. Уг хуралдаанаар “Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төсөл, арга хэмжээг санхүүжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхиййллээ.УИХ-ын гишүүн О.Саранчулуун: Энэ хуулийг Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх арга хэмжээ дээр төсвийн хуульд тусгаж, санхүүжүүлсэн мөртөө жилээс жилд хуваагдаж санхүүжилт ороод байгааг цэгцлэх агуулгатай хууль гэж харж байна. Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэхээр төсвийн хуульд тусгаж баталсан хууль, арга хэмжээний төсөвт өртөг нэмэгдэж байгаа асуудлаар ЗГ-т чиглэл өгөх тухай тогтоол. Урьдчилсан байдлаар нь судалгаа хийсэн байна. Энэ судалгаанд барилга угсралтын ажил болон захиалагч гүйцэтгэгч компаниудын явцын хяналт дотоод зохион байгуулалт хангалтгүйн улмаас Улсын комисс хүлээж авахад зөрчил доголдол илрэл илэрч, акт тавихад түүнийгээ засаж хүлээлгэж өгч чадаагүйн улмаас төсөл зогсоосон байдлууд аудитын дүгнэлтээс харагджээ гэж дүгнэсэн байна.Барилга байгууламжийн төсөлд тавигддаг норм стандартыг хангадаггүй учраас Улсын комисст хүлээлгэн өгөх боломжгүй, зогссон талаар аудитын дүгнэлтээс харж болно гэж тус тус дүгнэсэн байгаа юм. Үүн дээр улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар санхүүжүүлж байгаа барилга, байгууламж бүхий төсөл арга хэмжээ хугацаандаа орохгүй саатаж байгаа мөн анх батлагдсан төсөвт өртөг нь өөрчлөгдөж байгаа шалтгааныг судлаад ямар арга хэмжээ авахыг тусгах ёстой!
УИХ-ын чуулганы /2026.05.28/-ны өдрийн хуралдаанаар “Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төсөл, арга хэмжээг санхүүжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг байр сууриа илэрхийллээ.Ажилламаар байна. 2022 онд улсын төсвөөр хэрэгжиж байгаа дутуу баригдсан боловсролын салбарын хөрөнгө оруулалт дээр Төсвийн байнгын хороо боловсролын байнгын хороо хамтарч ажиллаад тухайн үед 60 гаруй дутуу баригдсан байсан объектуудыг бүгдийг нь ашиглалтад оруулж байсан. Үүнийг дагаад төсөв өргөн барихад нь бид нар боловсролын салбарын урсгал зардлыг нэмээд сугалааны цэцэрлэг гэдгийг байхгүй болгож байсан. Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж байгаа төсөл арга хэмжээг шалгаад сайжруулъя гэж байвал өргөн цар хүрээнд харчихвал их сайн байна. Асуудал УИХ-д өөрт нь байгаа юм. Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн хуульд ямар нэгэн эрэмбэгүйгээр, тэргүүлэх чиглэл барихгүйгээр олон санал төсөл хөтөлбөр ордог. Төсөв батлагдахад мөн адил. Уг нь төсвийн хууль хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн хуульд улсын төсвөөр яг юу хийж, юуг хийхгүй вэ гэдгийг маш сайн эрэмбэлж оруулж өгмөөр байгаа юм. Одоо ТЭЗҮ, зураг гэсэн ганцхан л эрэмбэ байгаа. Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж байгаа төсөл, арга хэмжээг харахад нэлээн олон тоног төхөөрөмжийн саналууд байдаг. Нэг бол Засаг хажуудаа лизингийн компанитай болох юм уу, аль эсвэл УИХ-ын бүрэн эрхтэй нь дүйцүүлэх байдлаар лизингээр тоног төхөөрөмж машин зэргийг авах үүд хаалгыг нь нээгээд өгчихвөл улсын төсөв дээр ирэх ачаалал нь багасна. Үүнийг жил, жилд нь тодорхой хэмжээний зардлыг нь урсгал зардал дээрээ ттавиад явчихвал нэг жилийн дотор бүх багш нарын компьютер,шаардлагатай газрын автомашинуудыг шийдэж болж байна.
УИХ-ын чуулганы /2026.05.28/-ны өдрийн хуралдаан болллоо. Хуралдаанаар “Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төсөл, арга хэмжээг санхүүжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан:Нэгдүгээрт, Энэ маш чухал тогтоол. Тараагдсан материал дотор хэдэн тоо байна. Сүүлийн 3 жилийн хугацаанд 1,9 их наяд гэх. Энэ ер нь ямар хэмжээний мөнгө юм. Ойролцоогоор 4 тэрбум төгрөгөөр цэцэрлэг, сургууль, соёлын төв гэх мэт тооцвол 500 барилга объект, барьчих хэмжээний мөнгө. Эд нар чинь өмнө нь улсын төсөв дээр суучихсан юмнууд дээр нэмэгдээд тодотголоор орчхоор энэ их мөнгө шинэ рүү биш хуучин юм дээр нэмэгдээд алга болчхоод байна! Улаанбаатар хотын машины түгжрэл шиг л ар араасаа солигдох, шинээр бариулах байшингуудын очер дарааллын түгжрэл үүсчхээд байна. Сая орон нутгаар явахад сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, соёлын, төв, тамгын газар гэх мэт сум бүрт 40-өөс дээш жилийн насжилттай барилгууд маш их байна. Сольё, их засвар хийе гэдэг асуудлууд ярьж байгаа. Магадлангаар ороод дотор нь үйл ажиллагаа явуулах боломжгүй болчихсон газрууд маш их байна. Тэгээд Үүнийг шийдэх гэхээр гацаанууд чинь тээг болчхоод хамаг хөрөнгө оруулалтын мөнгө нь гуравхан жилд 1,9 их наядаар өмнө нь төсөвлөгдсөн мөнгө рүү ороод алга болчхоод байна! Энэ асуудлын гацааг нь гаргаж, яаралтай шийдэх хэрэгтэй байна. Хоёрдугаарт, Сэлэнгэ аймгийн Шаамар сумын Дулаанхаан тосгон буюу 3 дугаар баг дээр 420 сая төгрөгөөр баригдаад гүйцээгүй ариун цэврийн байгууламж байна гэвэл та нар итгэх үү! Яахав анхны зориулалт нь халуун усны зориулалтаар баригдаж байгаад гүйцэлгүй зогсоод "00" болоод хувирчихсан. Үүн дээр Барилгын яамнаас хүн байвал хариулт өгнө үү? Гуравдугаарт, Төв аймгийн Мөнгөнморьтын замын асуудал 7-8 жил болж байна. Төсөв мөнгөө бүгдийг нь авчихсан. Гэтэл зам нь тавигддаггүй байх жишээний. Дөрөвдүгээрт, ахмадын өргөөг хамгийн сүүлд хаана барьсан бэ? Төсөв дээр тавигдсан уу?
УИХ-ын чуулганы /2026.05.14/-ний өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар “Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар төсөл, арга хэмжээг санхүүжүүлэх талаар авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцлээ.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Н.Алтаншагай байр сууриа илэрхийллээ.Төсвийн хөрөнгөөр хэрэгжиж байгаа энэ төсөл арга хэмжээний төсөвт өртөг нэмэгдэх үндсэн суурь шалтгаан нь батлагдсан. Зураг төсөвгүй, магадлалын дүгнэлтгүй, газрын асуудлаа шийдээгүй төслүүдийг улс төрийн нөлөөллөөр төсөвт суулгадаг. Ялангуяа үүн дээр сайд нар лобби хийдэг. Төслийн санхүүжилтийг бүрэн гүйцэд тавьдаггүй он дамжуулан удаашралтай тавьдаг. Хувааж баталдгаас энэ бүтээн байгуулалт хөрөнгө оруулалтын ажлууд үндсэндээ гацдаг. Ашиглалтад ороогүй 10 жил болчихсон төслүүд байдаг. Гүйцэтгэгч компани нь төсөв дээр тавьсан мөнгөндөө тааруулаад бид ажлаа хийчихсэн гээд яваад өгдөг. Ийм төслүүд олон бий. Барилга байгууламж улсын төсөв дээр суугдсан сургууль цэцэрлэг энэ объектууд бүгд өртөг нь нэмэгдчихсэн. Цаашид хөрөнгө оруулалтын төсөл арга хэмжээгээ төсөвт суулгахдаа зураг төсөвтэй, магадлалын дүгнэлттэй, газрын асуудлаа шийдвэрлэн эсэхэд онцгойлон анхаарал тавьж, нийгэм эдийн засгийн үр өгөөжөөр нь эрэмбэлэн улс төрийн нөлөөллөөс ангид байлгаж чадах уу.
