Өнгөрсөн хаврын чуулганаар олон жил яригдсан Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалыг сайжруулах тухай хуулийн Ажлын дэд хэсгийг ахалж ажилласан УИХ-ын гишүүн П.Сайнзоригтой ярилцлаа.2026 оны хаврын ээлжит чуулган 79 өдөр хуралдаж, 278 хууль, тогтоол хэлэлцэн баталлаа. Энэ хаврын чуулганы онцлогийг хэрхэн дүгнэж байна вэ?-Тоонд анхаарахаас илүүтэйгээр агуулгын хувьд ач холбогдолтой олон хууль батлагдлаа. Тухайлбал, Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглал, ил тод байдлын тухай, Нийгмийн даатгалын ерөнхий хууль, Татварын багц хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт, Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай анхдагч хууль зэрэг чухал хуулиудыг баталлаа. Мөн Гэр бүлийн тухай, Гэр бүлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль зэрэг иргэдийн амьдралд шууд нөлөөлөх эрх зүйн зохицуулалтуудыг шинэчилсэн. Нөгөө талаар, гол хуулиудыг дагалдан нэр томьёо, уялдаа холбоог хангах зорилгоор бусад олон хуульд өөрчлөлт оруулдаг. Энэ нь батлагдсан хуулийн тоог өндөр харагдуулах нэг шалтгаан болдог. Үүнийг иргэд зөв ойлгох хэрэгтэй.Хаврын чуулган ач холбогдолтой, үр дүнтэй чуулсан.Олон жил яригдсан Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн засаглалыг сайжруулах тухай хуульд ямар гол зохицуулалт туссан бэ?Бид асуудлаа аль хэдийнэ оношилчихсон мөртлөө түүнийг шийдвэрлэх бодит алхмуудыг нэлээд хожуу хийдэг. Үүний нэг нь төрийн өмчит компаниудын засаглалыг шинэчлэх асуудал юм. Энэ хуулийн анхны төслийг Х.Нямбаатар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд байх үед, 2021 онд Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын үед өргөн барьсан. Дараа нь шинэ парламент бүрдсэнтэй холбоотойгоор хуулийн төсөл буцсан. Харин Г.Занданшатарын тэргүүлсэн Засгийн газар уг төслийг дахин өргөн мэдүүлсэн. Мөн Ерөнхий сайд Н.Учрал төрийн өмчит компанийн засаглал, түүнийг тойрсон асуудлыг цэгцлэх шаардлагатай гэдэг байр суурийг тууштай илэрхийлж ирсэн. Энэ улс төрийн хүсэл зоригууд хууль батлагдахад ихээхэн дэмжлэг болсон.Өнөөдөр төрийн болон орон нутгийн өмчит компаниудад 60 орчим мянган хүн ажиллаж байна. Гэвч уул уурхайн салбарын "Эрдэнэт үйлдвэр", "Эрдэнэс Тавантолгой", "Эрдэнэс Монгол" зэрэг цөөн хэдэн компанийг эс тооцвол ихэнх нь ашиггүй ажиллаж байгаа. Нөгөө талаар удирдлага, ажилтнууд нь өндөр цалин авдаг, улс төрийн томилгоо давамгайлдаг гэх шүүмжлэл байнга гардаг.Төрийн өмчит компаниудыг улс төрийн томилгооноос ангид байлгаж, мэргэжлийн хүмүүс удирдах, компанийн үнэ цэнийг өсгөх замаар эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх эрх зүйн боломжийг бүрдүүлсэн!Иргэд энэ үр өгөөжийг хоёр хэлбэрээр хүртэх боломжтой. Нэгдүгээрт, төрийн өмчит компаниудын ноогдол ашиг төсвийн татварын бус орлогыг нэмэгдүүлж, тэр хөрөнгөөр сургууль, цэцэрлэг барих, багш, эмч нарын цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх зэрэг олон нийтийн хэрэгцээнд зарцуулах боломжтой. Хоёрдугаарт, эдгээр компаниудыг олон нийтийн өмчид үе шаттайгаар шилжүүлж, иргэд хувьцаа эзэмшигч болж, ноогдол ашиг хүртэх боломжийг илүү тодорхой болгосон. Хуульд төрийн өмчит компанийг байгуулахаас эхлээд татан буулгах хүртэлх бүх үйл ажиллагаанд хяналт, ил тод байдал, олон нийтийн оролцоо, үр ашиг, төсвийн бодлоготой уялдах зарчмыг хуульчилсан. Мөн эдгээр компанийг тойрсон тайлан, мэдээллийг Улсын Их Хурал тогтмол хяналтдаа байлгана. Ингэснээр улс төрийн шууд шийдвэрээр компаниудад төмөр зам барих, тодорхой төслийг санхүүжүүлэх зэрэг үүрэг даалгавар өгдөг тогтолцоо үндсэндээ зогсоно. Цаашид компаниуд компанийн засаглалын зарчмаар ажиллах нөхцөл бүрдэж байна.УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:Монгол Улсын төсөв 33 их наяд төгрөг. Харин төрийн өмчит компаниудын хэмжээнд 24 орчим их наяд төгрөгийн хөрөнгө эргэлддэг бөгөөд үүний 16 орчим их наяд төгрөг нь урсгал зардалд зарцуулагддаг. Эдгээр компаниудын нийт цэвэр ашиг 5 орчим их наяд төгрөг байна.Энд хамгийн чухал асуудал нь энэ үр өгөөжийг иргэдэд хэрхэн хүртээх вэ гэдэг юм. Хоёр дахь том асуудал бол төрийн өмчит компаниудыг олон нийтийн компани болгох бодлого. Иргэд болон мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчид хувьцаа эзэмших, дотоод, гадаадын хөрөнгө оруулагчдын оролцоог нэмэгдүүлэх эрх зүйн боломжийг энэ хууль нээж өгсөн. Хууль 2027 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжинэ. Үүнтэй холбоотойгоор төрийн өмчит компанийн талаар баримтлах бодлогыг Засгийн газар ирэх намар батлуулна. Ингэснээр ямар компаниудын хэдэн хувийг олон нийтийн өмчлөлд шилжүүлэх нь тодорхой болно.Тодруулбал, ямар компанийн хувьцааг иргэд эзэмших боломжтой гэж та үзэж байна вэ?Миний төсөөлж байгаагаар "Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн 20 орчим хувийг Монгол Улсын иргэдэд хувьцаа хэлбэрээр эзэмшүүлэх боломж бүрдэнэ. Нэг зүйл тодруулахад, Засгийн газар "Оюу толгой" компаниас ноогдол ашиг авах боломж бүрдэнэ гэж ярьдаг. Гэтэл одоогийн хууль эрх зүйн орчинд тухайн компани цэвэр ашигтай ажиллаагүй тохиолдолд ноогдол ашиг хуваарилах боломжгүй байдаг. Харин сая батлагдсан хуулиар төрийн өмчийн оролцоотой компаниудад тодорхой нөхцөлд Special Dividend буюу тусгай ногдол ашиг олгох эрх зүйн зохицуулалтыг шинээр тусгасан.Ингэснээр иргэд үндэсний баялгийнхаа үр өгөөжийг хүртэх, баялгийнхаа эзэн байх эрх зүйн боломжийг бүрдүүлсэн нь энэ хуулийн хамгийн чухал шинэчлэл. Ер нь төрийн өмчит компаниудын асуудал нь авлига, албан тушаалын эрх мэдлийг урвуулан ашиглах, улс төрийн намын санхүүжилтийн зохисгүй тогтолцоо, төрийн томилгоо зэрэг олон асуудлын суурь шалтгаан болсоор ирсэн. Үүнийг цэгцэлж чадвал Монгол Улсад тулгамдсан олон асуудлыг шийдвэрлэх боломжтой. Ийм учраас би энэ хуулийн ажлын дэд хэсгийг ахалж, хаврын чуулганы турш бүх асуудлыг нэг бүрчлэн хэлэлцэж, батлуулахын төлөө ажилласан. Цаашид хамгийн чухал нь хуулийн хэрэгжилт байх бөгөөд шаардлагатай өөрчлөлт, сайжруулалтыг тухай бүрд нь хийж ажиллана.Үүнээс гадна таны өргөн мэдүүлсэн ААНОАТ-ын тухай хууль болон ажлын хэсэгт ажилласан хэд хэдэн чухал хууль батлагдлаа.Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хууль нь Татварын багц хуультай хамт батлагдсан. Ингэснээр олимпын төрлийн спортоос гадна Азийн наадмын хөтөлбөрт багтдаг 11 спортын төрлийг татварын бодлогоор дэмжих эрх зүйн боломж бүрдлээ. Үүнд и-спорт мөн багтаж байгаа.Энэ хуулиар аж ахуйн нэгжүүд татварынхаа тодорхой хувийг спортын салбарт зарцуулах боломжтой чиглэлүүдийг өргөжүүлсэн нь чухал шинэчлэл болсон. Үүнээс гадна ажлын хэсэгт ажилласан Гэр бүлийн тухай, Гэр бүлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулиудыг онцолж болно. Эдгээр хууль нь хүүхдийн эрх ашгийг НЭГДҮГЭЭРТ эрэмбэлж, бусад асуудлыг дараа нь шийдвэрлэх зарчмыг тусгаснаараа онцлог бөгөөд ач холбогдолтой болсон."Тавьсан төсвийг таргалуулахад Тендерийн хууль нөлөөлдөг" Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хууль буюу "Тендерийн хууль" гэж онцолж буй энэ хуулийг өргөн мэдүүлэх болсон гол шалтгаан юу байв?Нэгдүгээрт, өнөөгийн тендерийн тогтолцоо төсвийн бодлогыг бараг зургаахан сарын настай болгож байна. Иргэдэд хэрэгтэй олон төсөл, хөтөлбөр тендерээс шалтгаалан хэрэгжихгүй удааширч, он дамждаг. Өөрөөр хэлбэл, батлагдсан төсвийг "таргалуулах" нөхцөлийг тендерийн тогтолцоо өөрөө бий болгож байна. Компаниуд хамгийн бага үнийн санал өгч тендерт шалгардаг ч ажлаа хугацаанд нь гүйцэтгэдэггүй, чанаргүй хийдэг. Улмаар төсөл хоёр, гурван жилээр сунжирч, төсвийг дахин магадлуулан нэмэгдүүлдэг байдал бараг тогтсон үзэгдэл болсон. Хоёрдугаарт, хувийн хэвшил хоорондоо шантааж хийх нөхцөл тендерийн тогтолцоонд бий болсон. Тендерт ялагдсан компаниуд гомдол гаргаж, шалгарсан компанийн ажлыг удаашруулах, улмаар шан харамж нэхэх зэрэг үйлдэл практикт түгээмэл болсон. Энэ нь бизнесийн хэвийн орчныг алдагдуулж, төсвийн хөрөнгө оруулалтын үр ашгийг бууруулж байна. Иймээс энэ тогтолцоог засаж, сайжруулах шаардлагатай гэж үзсэн.Дотоодын үйлдвэрлэгчдийг дэмжих, хөрөнгө оруулагчдыг хамгаалах ямар зохицуулалт орсон бэ?Энэ хуулийн гол зорилго нь дотоодын үйлдвэрлэгч, хөрөнгө оруулагчдыг хамгаалж, төрийн худалдан авах ажиллагаанд шударга өрсөлдөх боломжийг бүрдүүлэхэд чиглэж байгаа.Тухайлбал, тендерийн үнийн дүнг илүү тодорхой болгож, ямар үнийн дүнтэй тендерт Монгол Улсын болон гадаадын хуулийн этгээдүүд оролцох боломжтойг тендерийн баримт бичигт тодорхой тусгадаг болно.Залуучууд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг ажиллуулдаг аж ахуйн нэгжүүдэд тендерийн үнэлгээнд давуу тал олгохоор тусгасан.Одоогийн тогтолцоонд аж ахуйн нэгжүүд тендерийн баталгаанд зориулж банканд их хэмжээний мөнгө байршуулдаг нь тэдний санхүүгийн хэвийн үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлдөг.Үүнийг уян хатнаар зохицуулна.Мөн аймаг, сумандаа хүнсний ногоо тариалж, мал аж ахуй эрхэлж, ферм ажиллуулдаг иргэд ядаж сургуулийн хоол үйлдвэрлэлийн тендерт оролцох боломжтой байх ёстой. Иймээс уг хуулиар орон нутгийн үйлдвэрлэгчид, үйлчилгээ эрхлэгчдийг дэмжиж, орон нутгийн бизнесийг өргөжүүлэх, ажлын байрыг нэмэгдүүлэхэд онцгойлон анхаарсан.Иргэд, аж ахуйн нэгжүүд бараа, ажил, үйлчилгээгээ цахим дэлгүүрт байршуулж, төр шаардлагад нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг ил тод шалгуураар сонгон худалдан авдаг тогтолцоонд шилжинэ.Түүнчлэн үндэсний аюулгүй байдал болон зайлшгүй шаардлагатай тусгай чиг үүрэг бүхий байгууллагуудаас бусад төрийн байгууллагууд компьютер, принтер зэрэг техник, тоног төхөөрөмжийг худалдан авах биш, түрээсийн хэлбэрээр ашиглах боломжийг бүрдүүлнэ. Ингэснээр төрийн зардлыг бодитоор бууруулах боломжтой. Энэ хуулийн төслийг ирэх намрын ээлжит чуулганаар батлуулахаар зорин ажиллаж байна.Орон сууцны залилангаас иргэдийг хамгаалах зорилготой Улсын бүртгэлийн ерөнхий хуулийн гол зохицуулалтыг танилцуулна уу?-Орон сууцтай болох гэсэн иргэдийн анхдагч хэрэгцээг далимдуулсан залилангийн гэмт хэрэг олноор гарч, иргэд их хэмжээний хохирол амсаж байна. Энэ төрлийн залилан нь үнийн дүн өндөр, хохирол ихтэй байдаг учраас ийм төрлийн эрсдэлийг цаашид гаргахгүй байх зорилгоор энэхүү хуулийн төслийг боловсруулсан. Өнөөдрийн байдлаар 3600 гаруй иргэнд 204 тэрбум төгрөгийн орон сууц захиалгын хохирол учраад байна.Энэхүү хуулийн төслийг дагалдуулан арав гаруй хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулахаар тусгасан. Ингэснээр иргэд орон сууцны захиалгын гэрээ байгуулахын өмнө тухайн байр өмнө нь захиалагдсан эсэхийг албан ёсоор шалгах боломжтой болно. Үүнтэй холбоотой мэдээллүүдийг ил тод, нээлттэй болгож байгаа. Мөн барилгын ажлыг эхлүүлэх зөвшөөрөл олгох үед албан ёсны хаяг олгодог зохицуулалтыг тусгасан. Түүнчлэн барилгын компаниуд иргэдийн урьдчилгаа төлбөр төлсөн орон сууцыг банкны барьцаанд тавьдаг байдлыг хязгаарласан. Товчхондоо, энэ хуулиар иргэд ямар төсөлд хөрөнгө оруулж, ямар орон сууц захиалж байгаагаа төрийн мэдээллийн сангаас нягталж, эрсдэлээ бууруулах боломж бүрдэх юм.Түүнчлэн энэ хаврын чуулганы үеэр төрийн албан хаагч, тэр дундаа улс төрийн албан хаагчид төлбөртэй мэдээллийг олон нийтэд түгээх үйл ажиллагааг хязгаарлах зохицуулалт бүхий Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөл, мөн төр, үндэсний өв соёлоо хадгалж, түгээн дэлгэрүүлэх зорилготой Баяр наадмын тухай хуулийн төсөл зэрэг агуулга, ач холбогдлын хувьд чухал хэд хэдэн хуулийн төслийг өргөн мэдүүлсэн.Та парламентын хууль тогтоох болон хяналтын чиг үүрэгт идэвхтэй ажиллаж ирсэн. Харин сонгогдсон тойрогтоо хэрхэн анхаарч ажиллаж байна вэ?Манай Сонгинохайрхан дүүрэг 460 гаруй мянган хүн амтай, том тойрог. Иргэдтэйгээ тогтмол уулзаж, санал хүсэлтийг нь сонсохыг хичээж байна. Мөн өөрийн фэйсбүүк хуудсаар дамжуулан тогтмол мэдээлэл хүргэж, мессенжерээр ирсэн санал, хүсэлтэд тухай бүр нь хариу өгч ажилладаг. Гэвч УИХ-ын гишүүн бүх асуудлыг дангаараа шийдэх боломжгүй. Тиймээс иргэдээс ирсэн асуудлыг нийслэл, холбогдох яам, байгууллагуудад уламжилж, хамтран шийдвэрлэх гарц гаргалгааг эрэлхийлэн ажилладаг.Миний хувьд УИХ-ын гишүүн бодлогын түвшинд нийтлэг эрх ашгийг төлөөлөн ажиллах ёстой гэсэн зарчим баримталдаг. Хэрэв гишүүд аж ахуйн шинжтэй асуудал бүрт оролцоод байвал сайд, Засаг даргын чиг үүргийг давхар гүйцэтгэж байгаа хэрэг болно. Тиймээс эрх мэдэл, үүрэг хариуцлагаа зөв хуваарилж ажиллах нь хамгийн чухал. Сонгинохайрханы утаа, Баянзүрхийн утаа гэж байхгүй. Энэ бол нийслэлийн асуудал. Тиймээс Улаанбаатар хотыг бүхэлд нь харж, утаа, түгжрэл, инженерийн дэд бүтцийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр нийслэлийн бодлого, эрх зүйн шинэчлэлийг дэмжин ажиллаж байна. УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:Мөн нийслэлийн удирдлагуудтай хамтран Сонгинохайрхан дүүргийн сургууль, цэцэрлэгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, гэр хорооллын дундах авто замуудыг өргөтгөх асуудлыг нийслэлийн төсвөөр шийдвэрлүүлэх чиглэлээр холбогдох байгууллагуудтай хамтран боломжит шийдлүүдийг эрэлхийлж байна. Дүүргийнхээ хүүхэд, залуучуудад зориулсан спортын бүтээн байгуулалтыг дэмжин ажиллаж байгаа.Би Монголын Бейсбол, софтболын холбооны Үндэсний ерөнхийлөгчөөр ажилладаг. Монгол Улс 2027 онд Азийн тийболын аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулах эрхээ авсан. Үүнтэй холбоотойгоор Сонгинохайрхан дүүрэгт зориулалтын тийбол, бейсболын талбай байгуулах ажлыг эхлүүлсэн. Тийбол, бейсбол нь хүүхдийн бие бялдрыг хөгжүүлэхээс гадна хүмүүжил, сахилга бат, бусдыг хүндэтгэх хандлага, багаар ажиллах чадварыг төлөвшүүлдэг спорт. Монгол хүүхдүүд энэ төрөлд өндөр амжилт гаргах бүрэн боломжтой. Цаашид Япон, БНСУ зэрэг улсын их, дээд сургуулиудад спортын тэтгэлгээр суралцах боломж ч нэмэгдэнэ. Иймээс үндэсний шигшээ багийн ирээдүйн тамирчдыг Сонгинохайрхан дүүргээс түлхүү бэлтгэх боломжийг бүрдүүлэхэд анхаарч ажиллана.Сонгинохайрханчуудын өгсөн итгэл, мандатыг зөв хэрэгжүүлж, иргэдийн хүсэж буй нийгмийн шударга ёсыг тогтоох, баялгийн үр өгөөжийг зөв хуваарилах, төрийн өмчит компаниудыг улс төрийн нөлөөллөөс ангид, мэргэжлийн удирдлагатай болгох эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхэд голлон анхаарч ажиллаж байна. УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхийн энэ дөрвөн жилд Сонгинохайрхан дүүргийнхээ төлөөлөл болж, үр бүтээлтэй ажиллахыг зорьж байна.
Монгол Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороо (2026.09.09)-ний өдөр хуралдлаа. Уг хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Эрүүл мэндийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явууллаа.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ. УИХ-ын гишүүн Б.Хэрлэн:Нэгт, Эдийн засгийн өсөлтийг айл өрхөд бодитоор хүргэсэн төсвийн тодотголыг зарчмын хувьд дэмжиж байгаа. Энд ялангуяа цалин хөлсийг нэмэгдүүлэх тун чухал шийдвэр гарсан байгаа. Боловсролын салбарын ажилтны цалинг 50%, эрүүл мэндийн салбарын ажилтны цалинг 20%, соёл спорт цаг уурын салбарын албан хаагчдын цалинг 35-50%-аар нийтдээ 149 мянган төрийн албан хаагчийн цалин орлогыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн чухал шийдвэр гаргасан төсвийн тодотгол орж ирж байна. Цалинтай холбоотой асуудал сүүлийн үед хэлэлцэгдэж байна. Түрүүчийн ЗГ 2025 оны өвөл төрийн албан хаагчийн цалин урамшууллын реформыг эхлүүлэх ажлыг эхлүүлж байсан. Цалингийн реформынхоо хүрээнд үндсэн цалинг нэмье гэсэн шийдвэрийг гаргасан байгаа. Уг шийдвэрийг цалин хөлсийг нэмэгдэлгүй орхиж ирсэн он цаг хугацаанд хуримтлагдсан асуудлыг шийдэхэд дорвитой өөрчлөлт оруулсан шийдвэр болсон гэж хардаг. Цалин хөлсийг нэмнэ гэдэг эдийн засагт нийгэмд маш их олон сөрөг үр дагавар авчирдаг учир амь зогоох төдий хэмжээнд байхад болно гэж үздэг алдартай "төмөр онол" гэж байдаг. Энэ уруу хандлагыг хандлагад цэг тавихад өнгөрсөн оны шийдвэр томоохон үүрэг гүйцэтгэсэн гэж хардаг. Ер нь манайд цалин хөлсний тогтолцоонд нэлээн хэдэн асуудлууд үүсчхээд байгаа. Энийг засахад сая хэд хэдэн асуудал дээр анхаараад хуулийн төсөл боловсруулж байгаа гээд хэлж байна. Ялангуяа цалингийн бүтцийн асуудал байгаа 70/30 гэсэн харьцаатай байх ёстой байтал өнөөдөр харьцаанд урвуугаараа болчихсон. Шулуухандаа хэлэхэд залуу боловсон хүчинд хамгийн халтай тогтолцоо бий болчихсон байгаа. Үр бүтээлтэй бүтээмжтэй байгаа хүнийг идэвхжүүлэх урамшуулах талаасаа нэмэргүй болчихсон тогтолцоо болоод байгаа. Тэгэхээр үүнийг халах тухай дээр өнөөдөр санаачилж байгаа хуулийн төсөл чиглэж байгаа байх. Хоёрт, цалин тэгш байх үндсэн зарчимтай. Төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэх явцдаа нутгийн өөрөө удирдах болон төрийн захиргааны албан хаагчдын цалинг орхигдуулчихсан байгаа. Хэрвээ төрийн захиргааны албан хаагчийн цалингийн сүлжээнээс нь харвал хамгийн бага цалин 1,666,000 мянган төгрөг, боловсролын салбарт ажиллаж байгаа ажилтны цалингийн сүлжээн дэх хамгийн бага цалин 1.924,000 мянган төгрөг буюу хоорондоо 750 орчим мянган төгрөгийн зөрөөтэй болчхоод байгаа юм. Үүнээс болоод төрийн захиргааны анхан шатны байгууллагад ажиллах хүнгүй болоод байна. Тэгэхээр төрийн алба маань мэргэших тогтвортой байх боломж байхгүй болоод байна. 2027 оны 4 сарын 1-нээс төрийн захиргааны албан хаагчдын цалинг 20%-аар нэмэгдүүлнэ гэсэн ийм зүйл яригдаад байгаа. Үүний хугацааг нь урагшлуулж 2027 оны 01 сарын 01-ний өдөр болгох боломж байх уу?
Нийгэм, эдийн засагт үүсээд байгаа нөхцөл байдалтай холбогдуулж төр бүсээ чангалж 1.4 их наяд төгрөгийн зардлыг хэмнэж, бага орлоготой иргэдээ инфляцаас үүдэлтэй өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтөөс хамгаалах, стратегийн нөөцүүдийг тодорхой түвшинд тогтворжуулах зорилгоор төсвийн тодотголын төслийг Засгийн газраас боловсруулан өргөн барьсан. Улмаар УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар хэлэлцэж байгаа билээ.Байнгын хороодоор хэлэлцэж буй төсвийн тодотгол дээр гишүүд өөр өөрийн байр сууриа илэрхийлсээр байгаа. Тухайлбал УИХ-ын гишүүн О.Батнайрамдал дараах байр суурийг илэрхийллээ.Боловсролын зээлийн сангийн эргэн төлөлт хаана байна. Эргэн төлөлт бүр дараагийн хүүхдэд боловсролын боломж болж очдог. 2025 оны төсвөө тодотгохдоо боловсролын зээлийн сангаас хасаагүй. Харин энэ жил 13,2 тэрбумаар хасчихжээ. Энэ зардлыг буцаад юу нэмж орж ирснийг бүгдээрээ харъя. Боловсролын яам төсвөө 1,1 тэрбумаар, нэмж орж Боловсролын үндэсний төв төсвөө 1,9 тэрбумаар, Боловсролын газар төсвөө 1,3 тэрбумаар, Боловсролын ерөнхий газар төсвөө 4,4 тэрбумаар тус тус нэмж орж ирсэн байна. Боловсролын яам, агентлагтайгаа нийлээд төсвөө 8,7 тэрбумаар нэмээд ороод ирж байна. Үүнийг юу гэж ойлгох юм. нөгөө бүсээ чангална гэсэн хаана байна. Боловсролын жил гэдэг нь хэдэн дарга нарынхаа төсвийг нэмэх юм уу? Хүүхдүүдийнхээ боломжоос нь авч, боловсролын хэдэн агентлагийнхаа төсвийг нэмж ордог энэ нь ямар учиртай юм. Энэ хэний, хаанахын логик вэ? Үүнийг хүлээн зөвшөөрөхгүй энэ дээр зарчмын зөрөөтэй санал гаргана. Бүсээ чангалж байгаа бол энэ агентлагууд бас бүсээ чангалаач ээ. Хүүхдийнхээ боловсролын зээлийн сангийн мөнгөнөөс нь хусчихсан. Боловсролын зээлийн сангийн эргэн төлөлт хаана байна. Боловсролын сайд болон боловсролын төрийн нарийнгийн ажлыг Боловсролын зээлийн сангийн эргэн төлөлтөөр хэмжинэ шүү.
Монгол Улсын Их Хурлын Хүний хөгжил, нийгмийн бодлогын байнгын хороо (2026.09.09)-ний өдөр хуралдлаа. Уг хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Үндэсний баялгийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Нийгмийн даатгалын сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Эрүүл мэндийн сангийн 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслүүдийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг явууллаа.Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, байр сууриа илэрхийллээ. УИХ-ын гишүүн Б.Хэрлэн: Нэгт, Монгол Улсын төрийн алба нэгдсэн удирдлагатай. Гэтэл өнөөдөр салбар бүрийн цалин хөлс харилцан адилгүй болчихсон. Үүнийг жигдлэх цэгцлэх тухай дээр өнөөдрийн цалин хөлсний бодлого нэлээн чиглэж байгаа байх. Цалин хөлсний тогтолцоонд өнөөдөр 2-3 асуудал үүсчхээд байгаа. Үүний нэг нь цалингийн бүтцийн асуудал болон үндсэн цалин болон хувьсах цалингийн харьцааны асуудал орно. Зарим салбарт хувьсах цалин нь үндсэн цалингаасаа 2-3 дахин их болчихсон байх жишээтэй. Заримд нь 70/30-ийн харьцаатай буюу харилцан адилгүй болчихсон. Энэ бүтцийг оновчтой, зөв зохистой болгох тухай. Нэг үгээр хэлбэл, үндсэн цалин 70%, хувьсах цалин 30% болгох тухайд ямар ахиц гаргаж байна? Хоёрт, Цалин дотор төрийн захиргааны анхан шатын байгууллагын цалин хамгийн бага байна. Төрийн захиргааны төв байгууллагуудын цалин маш өндөр тогтоогдсон учраас анхан шатад ажиллах хүн олдохгүй байна! Төрийн үйлчилгээг анхан шатанд хүргэж байгаа төрийн албан хаагчдын анхан шатны байгууллагын албан хаагчдын цалин хөлсийг нэмэх тухай дээр ямар чигтэй байна вэ? Гуравт, Манай цалин ажлын үр ашиг, үр дүн, бүтээмж гэдэгтэй холбогдохгүй болчхоод байна. Үүн дээр бодлогын ямар өөрчлөлтийг хийж байна вэ? Дөрөвт, Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөлтэй холбоотой асууя. Учир нь энэ хуулиар ЭТТ-н хувьцааг хоёрдогч зах зээл дээр шууд борлуулж эхэлнэ. Ингээд төсвийн тухай Төсвийн тодотголын тухай хууль батлагдмагц энэ хууль хүчин төгөлдөр болохоор орж ирж байгаа. Өнөөдөр ЭТТ-н 1072 хувьцааг Монгол Улсын 2500 иргэн эзэмшиж байгаа. Хоёрдогч зах зээлд энэ үнэт цаасны зах зээлийн тухай хуулийн 9.19-д анхдагч зах зээлд борлуулахгүйгээр, санал болгохгүйгээр шууд хоёрдогч зах зээл дээр борлуулах эрхийг нь нээнэ гэсэн байгаа. Хоёрдогч зах зээл дээр борлуулангуут хувьцааны үнэ ханш өснө гэсэн нь баталгаатай юу. Үүн дээр олон улсын мэргэжлийн байгууллагуудаас хийсэн нарийн судалгаа байна уу? Төрийн өмчийн компаниудын засаглалыг сайжруулъя, үйл ажиллагааг нь ил тод болгоё, иргэдийн хяналттай болгоё, хөрөнгийн зах зээлээ тэлье гэсэн засгийн бодлогыг дэмжиж байгаа. Гэхдээ бид нар зарим нэг юмыг тодруулах хэрэгтэй байна. Тавт, Иргэд 1072 хувьцаагаа бүгд л хоёр дахь зах зээлд борлуулах, арилжих эрх нь нээгдээд явчих уу. Зах зээлийн янз янзын манипуляцууд хийгддэг. Түүнээс иргэдийнхээ орлогыг хамгаалах, иргэдийнхээ байгалийн баялгаасаа хүртэх эрхийг нь хамгаалах асуудал СЗХ, ЗГ ямар үүрэг оролцоотой байх юм? Энэ дээр ямар бодлого баримтлах юм. Үүн дээр тодорхой хариулт өгнө үү.
Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тодотголыг байнгын хороодоор хэлэлцэж байна. ТББХ-ны хурал дээр УИХ-ын гишүүн О.Алтангэрэл дараах байр суурийг илэрхийллээ.
Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны өнөөдөр /2026.09.10/-ийн хуралдаанаар Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хоёр дахь хэлэлцүүлгийг хийлээ. Эдийн засаг, нийгмийн өнөөгийн нөхцөл байдал, иргэдийн орлого, амьжиргаанд үүсэж байгаа дарамт, төсөвт учирч болзошгүй эрсдэлийн хариу арга хэмжээг цаг алдалгүй авч хэрэгжүүлэх шаардлага тулгарч байна. Хуулийн төсөл нь Засгийн газрын “Чөлөөлье” үндэсний санаачилгын үзэл баримтлал, зорилттой нягт уялдаж төрийн үйлчилгээ, эдийн засаг, нийгмийн нэн шаардлагатай бодлогын арга хэмжээнүүд болох ахмадуудын орлогыг нэмэгдүүлэх, төрийн үйлчилгээний албан хаагчдын салбар хоорондын цалингийн зөрүүг арилгах, стратегийн зарим бараа бүтээгдэхүүний нөөц, эрчим хүчний үнэ, шатахууны нийлүүлэлт, үнийн өсөлтийг тогтворжуулахад төсвийн бодлого чиглэж байна. Байнгын хорооны гишүүд төрийн албаны тухай хуулийн хэрэгжилт, эрүүл мэндийн даатгалын сангийн ачаалал, төрийн өмчийн компаниудын ногдол ашиг, засаглалыг сайжруулах, цалингийн реформын талаар асууж хариулт авлаа. Байнгын хорооны санал дүгнэлтийг Төсвийн байнгын хороонд шилжүүлэв.
Ховд аймагт “Эх оронч Монгол” сургалт, өдөрлөг үргэлжилж байна. Сургалт, өдөрлөгийн үеэр Батлан хамгаалах салбарт хэрэгжүүлж буй бодлого, шинэчлэл, орон нутгийн хүний нөөцийн асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн шинэ зохицуулалтуудын талаар иргэд, алба хаагчдад танилцууллаа.Тэр дундаа цэргийн үүргийг улс орны хөгжлийн бодлоготой уялдуулах, алслагдсан бүс, орон нутагт дутагдалтай байгаа мэргэжлийн хүний нөөцийг нөхөхөд бодит дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор цэргийн дүйцүүлэх албаны журмыг шинэчлэх ажлыг эхлүүлээд байна.Энэ хүрээнд Цэргийн албаны тухай хуулийн шинэчилсэн зохицуулалтаар алслагдсан бүс, орон нутагт нэн шаардлагатай эмч, багш болон бусад эрэлттэй мэргэжлээр гурван жил ажилласан иргэнийг цэргийн дүйцүүлэх алба хаасанд тооцох боломжийг бүрдүүлэхээр ажиллаж байна.Ингэснээр орон нутагт дутагдалтай байгаа эмч, багш, бусад мэргэжилтнийг тогтвор суурьшилтай ажиллуулах, залуусыг орон нутагт ажиллах сонирхлыг нэмэгдүүлэх, төрийн үйлчилгээний хүртээмжийг сайжруулахад чиглэсэн бодит хөшүүрэг болох юм.Өнөөдрийн байдлаар Ховд аймагт нийгэмд эрэлттэй мэргэжлийн 78 алба хаагчийн дутагдал байгаа нь хүний нөөцийн асуудлыг батлан хамгаалах бодлого, орон нутгийн хөгжлийн бодлоготой уялдуулан шийдвэрлэх шаардлага байгааг харуулж байна.Мөн орон нутгийн онцлог, хэрэгцээнд нийцүүлэн “Малчин цэрэг” хөтөлбөрийг сэргээхээр тусгаж, цэргийн албаны шинэ тогтолцоог зөвхөн улсын батлан хамгаалах хэрэгцээг хангахаас гадна, алслагдсан бүс нутгийн хүний нөөц, нийгэм, эдийн засгийн хөгжилд бодит хувь нэмэр оруулах чиглэлээр хэрэгжүүлэхээр зорьж байна.“Эх оронч Монгол” сургалт, өдөрлөгийн хүрээнд Батлан хамгаалах салбарын бодлого, үйл ажиллагааг иргэд, олон нийтэд танилцуулах уулзалт, Цэргийн төв эмнэлгийн хөдөлгөөнт багийн үзлэг, оношилгоо, Батлан хамгаалахын төв архивын лавлагаа үйлчилгээ, зэвсэглэл, техникийн үзэсгэлэн,Цэргийн Дуу Бүжгийн Эрдмийн чуулгын тоглолт зэрэг олон талт арга хэмжээ зохион байгуулагдаж байна.Үйл ажиллагаанд Ховд аймгийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга З.Эрхбаяр, аймгийн Засаг дарга М.Амарсанаа тэргүүтэй орон нутгийн удирдлагууд, Батлан хамгаалах яам, Зэвсэгт хүчний Жанжин штаб болон салбарын харьяа байгууллагуудын удирдлага, алба хаагчид, орон нутаг дахь төрийн цэргийн болон хууль сахиулах байгууллагын удирдлага, алба хаагчид, Ховд аймгийн иргэд оролцож байна.
Улсын Их Хурлын чуулганы 2026 оны 07 дугаар сарын 02-ны өдрийн нэгдсэн хуралдаанаар Нийгмийн даатгалын багц хуульд хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан. Уг нэмэлт, өөрчлөлтийн хэрэгжилтийг хангах, ажил олгогч, даатгуулагч, иргэдэд хуулийг сурталчлан таниулах зорилготой "Сургагч багш" бэлтгэх сургалт өнөөдөр эхэллээ. Нийгмийн даатгалын ерөнхий газраас зохион байгуулж буй тус сургалтад 2026 оны 09 дүгээр сарын 10, 11-ний өдрүүдэд нийгмийн даатгалын байгууллагын албан хаагчдыг хамруулах бол 09 дүгээр сарын 14-ний өдөр хамтран ажиллагч байгууллагуудын төлөөллийг хамруулах юм. Сургалтыг Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын дарга Б.Батжаргал нээж, нийгмийн даатгалын хууль тогтоомжийн нэмэлт, өөрчлөлтийг олон нийтэд сурталчлан таниулахад сургагч багш нарын бэлтгэл, оролцоо чухал болохыг тэмдэглэн сургалтын үйл ажиллагаанд амжилт хүсэв.Энэхүү сургалтад Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, Нийгмийн даатгалын үндэсний зөвлөлийн ажлын алба болон Нийгмийн даатгалын ерөнхий газрын газар, хэлтсийн дарга, ахлах мэргэжилтнүүдээс бүрдсэн 50 гаруй албан хаагчид хамрагдаж байна. Сургагч багшаар бэлтгэгдсэн бүрэлдэхүүн цаашид Нийгмийн даатгалын багц хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн талаарх мэдээлэл, сургалтыг олон нийт, аж ахуй нэгж байгууллага, даатгуулагч, иргэдэд хүргэх юм. See less
1945 оны Чөлөөлөх дайнд оролцож, эх орныхоо тусгаар тогтнол, энх тайвны төлөө хүчин зүтгэж явсан ахмад дайчдын үр хүүхдэд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагчийн илгээлтийг хүндэтгэн гардууллаа.Ховд аймгаас 1945 оны Чөлөөлөх дайнд оролцож явсан нийт 35 дайчин бүртгэлтэй байдгаас өнөөдөр 23 ахмад дайчны үр хүүхэд Ерөнхийлөгчийн илгээлтийг гардан авлаа.Илгээлтээр ахмад дайчдын Чөлөөлөх дайнд оролцсоныг нотлох архивын баримт бичиг, “Бид ялав” медалийг үр хүүхдэд нь гардуулсан нь эцэг, өвгөдийнхөө алдар гавьяа, түүхэн дурсамжийг өвлөн авч буй хүндэтгэл, бахархлын онцгой мөч байв.
Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр өнөөдөр (2026.09.10) тохиож байна. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал, УИХ-ын гишүүд, хэлмэгдэгсдийн үр хүүхэд, төрөл төрөгсдийн хамт хэлмэгдэгсдийн хөшөөнд цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүллээ.Ерөнхий сайд Н.Учрал сэтгүүлчийн асуултад хариулахдаа, “Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгах, тэдэнд нөхөх олговор олгох тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг УИХ хэлэлцэн баталсны дараа Засгийн газар төсөв мөнгийг нь шийдэхэд онцгой анхаарал хандуулна” гэлээ.УИХ 1996 онд 33 дугаар тогтоол баталж, “Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр”-ийг жил бүрийн есдүгээр сарын 10-нд тэмдэглэн өнгөрүүлж байхаар тогтсон. Монголын төр ард түмнээсээ уучлал хүсэж, хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэн мөнхжүүлэх зорилгоор ийнхүү жил бүр хүндэтгэл үзүүлж байна.