Байр суурь7 мин унших
М.Сономпил: Ерөнхий сайд бүтцийн өөрчлөлтийн талаар хавраас л ярьсан

Сэтгүүлч deegii
Одоохон...
Байр суурь7 мин унших

Сэтгүүлч deegii
-2014-2015 оны өвөлжилтийн бэлтгэл ажлыг дөрөвдүгээр зараас эхлээд графикийн дагуу шахаж хийлээ. Ерөнхийдөө бэлтгэл ажил дууссан гэж болно. Гэхдээ зарим аймагт доголдсон асуудал бий. Ялангуяа шинээр дулааны станц барьж байгаа Хөвсгөл, Увс, Ховд аймагт галлагаа хийж эхэлж байна. Ямар ч гэсэн аравдугаар сарын нэгэн гэхэд бэлэн болно.
Энэ жилийн хувьд ТЭЦ 3-ийн 50 мВт өргөтгөлийн ажил зургаан сард дуусч, ашиглалтад орсон. Ингэснээр эрчим хүчний хэрэглээг 50 мВт-аар нэмээд зогсохгүй дулааны хэмжээг 80 ккалаар нэмж байгаа юм. Мөн ТЭЦ- 4 дээр 123 мВт хүчин чадалтай турбин суурилуулж байна.
Аравдугаар сарын 15 гэхэд эхний ээлж ажиллаж эхэлнэ. Цаашдаа туршилт тохируулгын ажлыг нэмж хийнэ. Ингэснээр улсын хэмжээнд цахилгааны 173 мВт эх үүсвэр шинээр ашиглалтад орж байна. Энэ нь Дархан, Чойбалсан, ТЭЦ-3, Эрдэнэтийн станцуудыг нийлүүлсэн хэмжээний том эх үүсвэр. Тиймээс энэ өвөл эрчим хүчний хомсдолд орохгүй гэдгийг баттай хэлье. Үүнээс гадна дулааны эх үүсвэрийг ч нэмж чадлаа.
Улаанбаатарын зүүн хэсэгт дулааны хүрэлцээ муу байдаг. “Амгалан” дулааны станцын шавыг 2013 оны наймдугаар сард тавьсан. Ирэх арваннэгдүгээр сард ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна. Ямар ч гэсэн хугацаандаа ашиглалтад орно. Ирэх оны гуравдугаар сараас бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж эхлэх юм.
-Цахилгаан станцуудуудын өргөтгөлтэй холбоотой ОХУ-аас авах хэрэглээ шууд багасна. Гэхдээ манай хэрэглээ жил бүр өсөлттэй байна. Тэгэхээр хоёр жилийн дараагаас дахиад шинэ эх үүсвэр шаардлагатай болно. Тэгэхээр хэрэгцээ хэвээрээ байгаа гэсэн үг. Өнгөрсөн жилийн хувьд л гэхэд ОХУ-аас 240 мВт эрчим хүч авсан.
-V цахилгаан станцын ажил удаашралтай байгаа гэдэгтэй санал нийлнэ. Би сая Франц, Германд айлчлалаар явж байгаад ирлээ. Францад очихдоо V станц барих Францын компанийнхантай уулзсан. Энэ компани арванхоёрдугаар сарын 20 гэхэд гэрээгээ байгуулахгүй бол өмнөх гэрээ нь хүчин, төгөлдөр бус болох юм.
Учир нь, өмнөх гэрээг өнгөрсөн зургадугаар сард хагас жилийн хугацаатай байгуулсан. Тэд энэ долоо хоногоос ажлаа хурдавчилж гэрээгээ хийнэ гэж байна лээ. Яагаад удаад байгаа вэ гэдэг нь газрын асуудалтай холбоотой байсан. Одоо бол газрыг нэг мөр шийдсэн. Ус, хөрс, гедрогеологийн судалгааны ажил одоо үргэлжилж байна.
Бүх судалгааг хийсний дараа гэрээг эцэслэн хийх зэрэг процедурын асуудал байгаа юм билээ. Түүнээс Засгийн газар , тухайн компаниас шалтгаалж удааширсан зүйлгүй. Ирэх хавар ажлаа эхлэх боломжтой гэж компанийн зүгээс мэдэгдсэн.
-Концөссын гэрээгээр бариад 25 жил ашиглаад улсад тушаана. Улсын төсвөөс нэг ч төгрөг гарахгүй. Бидний зүгээс газрыг нь шийдэж, эрчим хүчний үнэ тарифыг тогтоож өгөх л үүрэггэй.
-V цахилгаан станцыг барих консөрциум дэлхийд томоохонд тооцогддог. Тэд Европын бүх эрчим хүчний 70 хувийг эзэмшдэг, Франц болон Японы технологиор барих юм билээ. Гэрээндээ ч энэ талаар хатуу тусгаад өгчихсөн. Хамгийн сүүлийн үеийн технологи ашиглах учраас хорт бодис, утаа ялгарна гэсэн асуудал байхгүй.
-Цахилгааны хязгаарлалт хийж байгаад иргэдээсээ хүлцэл өчье. Цахилгааныг тодорхой цагийн хуваарийн дагуу тасалж байгаа. Зуны дулаан цагт засвар үйлчилгээ хийж байгаа юм шүү. Үүнийг иргэд цахилгаан хүрэлцэхгүй байгаа учраас тасдаад байна гэж ойлгодог юм. Дэд станц, кабель шугамууд 30- 40 жил болчихсон учраас шинээр солих шаардлага гарч байна.
Мөн нийслэл барилгажиж, хүн ам ихээр суурьшсан учраас хүчин чадлаа дийлэхээ байсныг нь өргөтгөж байгаа.Тиймээс зайлшгүй хязгаарлалт хийж байгаа юм.Түүнээс биш цахилгаан, дулааны дутагдалд орсон явдал байхгүй, аравдугаар сарын нэгнээс хойш ямар ч бүтээн байгуулалт , өргөтгөлийн ажил хийхгүй. Тэгэхээр ирэх сараас цахилгаан хязгаарлалт байхгүй гэж ойлгож болно.
Эрчим хүчний зохицуулах хороо гэдэг хараат бус хөндлөнгийн байгууллага. Эрчим хүчний яамны бүтцэд багтдаггүй. Ерөнхий сайдын дэргэд байдаг хороо. Үнэ тарифийг бууруулах, нэмэх асуудлыг бие дааж шиидэх эрхтэй. Тиймээс ШӨХТГ-ын шийдвэрийг хууль бус гэж би хэлнэ. Эрчим хүчний үнэ өслөө гэж шуугихаар ч их хэмжээгээр нэмээгүй.
Уг нь “Эзэн-100” хөтөлбөрийн хүрээнд ч тэр , 2012 онд гарсан УИХ-ын тогтоолд эрчим хүчний үнийг чөлөөл гэсэн байдаг. Бид бага багаар нэмж жилийн дотор 20 хувь нэмэх төсөөлөл байсан. Гэхдээ үнийг чөлөөлөөгүй, ердөө таван төгрөгөөр л нэмсэн. Энэ нь айл өрхийн хувьд ачаалал өгөхгүй. Гэтэл ШӨХТГ ийм мэдээлэл хийж байгаа нь буруу.Эрчим хүчний зохицуулах хороо Захиргааны хэргийн шүүхэд хандана гэж байна лээ. Тэгэхээр хорооны шийдвэр хүчин төгөлдөр гэдгийг хэлье.
-Салбарын хувьд эрчим хүчний үнийг чөлөөл гэсэн тогтоол гарсан гэж хэллээ. Гэхдээ чөлөөлж болохгүй нөхцөл байдалд байна. Үе шаттай өсгөх нь ч бас тасалдаж байгаа. Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд эрчим хүчний салбар үүрэг даалгавраа биелүүлсэн. Бид айл өрх, албан байгууллагыг дулаан цахилгаанаар хангах үүрэгтэй.
Хэн нэгэн хөндлөнгөөс оролцоод бидний ажлыг тасалдуулах эрхгүй. Ер нь салбар бүр дээр “Эзэн-100” хөтөлбөрийн хүрээнд тодорхой ажил хийсэн. Засгийн газар дээр ярилцаж, дүгнэж үзэхэд 60 гаруй хувийн тасралттай биш, биелэлттэй гэж дүгнэсэн. 100 хоногийн дотор өргөс авсан юм шиг болохгүй л дээ.
Гэхдээ бодлогын хувьд ажил эхэлсэн, хууль эрх зүйн актууд хөдөлсөн гэдэг нь чухал байгаа юм. Тэрнээс биш үр дүнг нь шууд тавих нь өрөөсгөл. Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд ажил эхлээд хэрэгжиж байна уу гэдэг нь чухал. Тэрнээс 100 хоног багадна. Манай салбарын хувьд жилийн дараа үр дүн гарах бололцоотой.
-Би гадаад яваад ирсэн учраас хэвлэлийн мэдээлэлтэй л байна.
Тэр талаар сонссон, өмнө нь ч Дэд бүтцийн яам гэж байсан. Зам, эрчим хүч, барилгын салбарт маш том бүтээн байгуулалтууд явж байгаа учраас нэг яамны бүтцэд ажиллахадп хүндрэлтэй гэж үзээд шинэчлэлийн Засгийн газар байгуулахдаа бие даасан яам болгосон. Үүний үр дүнд салыар бүрт үр дүн гарсан гэж бодож байгаа.
Ерөнхий сайд бүтэц бүрэлдэхүүнээ УИХ-д оруулж ирэх байх, тэр үед өөрсдийн байр сууриа илэрхийлнэ. Төр данхайсан бүтэцтэй байна гэж шүүмжилж байгаа. Бүтцийн хувьд цомхон чадварлаг байх нь зөв л байх. Гэхдээ бид тал талаас нь харах шаардлагатай байгаа.
Засгийн газар бүрдүүлэхдээ байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр явна гэдэгт итгэлтэй байгаа. Одоохондоо өөрчлөгдсөн зүйл алга. Бүтэц бүрэлдэхүүнд өөрчлөлт ороход гэрээ хүчин төгөлдөр бус болно гэсэн ойлголт байхгүй. Гэрээ маань дөрвөн жилийн хугацаанд хүчинтэй байх юм. Эсвэжл саналаа хэлээд хэлэлцээд явах байх.
-Би яаж мэдэхэв дээ. МАН орвол гэрээгээ байгуулаад л явах байлгүй дээ. Надад мэдэх юм алга.
-Засгийн газрын кабинет нэгдмэл ойлголттой байгаа гэж ойлгож болно. Ерөнхий сайд энэ талаар хавраас ярьсан. Саналуудыг шат шатанд нь явуулсан. Сайд нараас санап авсан, сүүлд Төрийн нарийн бичгийн дарга нараас авсан. Бүтцийн өөрчлөлтийг ул суурьтай удаан хугацаанд ярьсан. Ирэх сард чуулган эхлэхээр өргөн барих байх.
-Тэгэхээр сайд нар огцроход бэлэн гэж ойлгож болох уу?
-Мэдэхгүй, би хүний өмнөөс хариулж чадахгүй. Манай салбарын хувьд бүтэц бүрэлдэхүүний хувьд саналаа илэрхийлээд явж байгаа.