Зөвхөн шүгэл үлээгч талдаа асуудлыг хараад байж болохгүй! Хуульд тэнцвэрийг хадгалах нь чухал

Шүгэл үлээгчийг хамгаалах хуулиар шударга бус зүйлийн төлөө дугарсныхаа төлөө хохирч болохгүй гэх хуулийн хамгаалалтыг зохицуулж байна гэж ойлгож байна. Шүгэл үлээгчийн тухай хууль нь нийгэмд шударга ёсыг бий болгож, авлигыг бууруулж, нийгэмд баялаг бүтээгчдийг дэмждэг. 

Үүнээс улбаалан нийгэм маань сэтгэл хангалуун болж, иргэдийн амьдралын чанарт дэвшил гардаг. Нэг ёсондоо төр засгаас гарч буй шийдвэрүүд хэн нэгний явцуу эрх ашигт нөлөөлсөн бус нийтийн эрх ашгийн төлөө гарна гэсэн үг. Миний хувьд мэдээж энэ хуулийг зарчмын хувьд дэмжиж байгаа. Гэхдээ хэд хэдэн анхаарах асуудлууд байна гэж харж байна.

Нэгдүгээрт, Шүгэл үлээх нэрийн дор буруутай этгээд тус хуулийг өөрийгөө хамгаалах хэрэгсэл болгон ашиглах эрсдэл үүсэх вий гэдэг өнцөг. Тухайлбал, ямар нэг шударга бус үйлдлийг бусадтай хамтран үйлдчихээд тэрхүү гэмт үйлдлээ нуун дарагдуулах, өөрөөсөө холдуулах байдлаар “шүгэл үлээх”-ийг үгүйсгэхгүй! Тиймээс хуулийн төсөлд энэ эрсдэлийг тооцож, нарийвчлан харах нь зүйтэй. Мэдээж шүгэл үлээгчийг хуулийн хүрээнд хамгаалах систем байх ёстой. Гэхдээ үүнийг эсрэгээр ашигласан тохиолдол цөөнгүй байдаг учраас энэ эрсдэлийг тооцмоор байна. 

Аливаа шударга бус үйлдэлд оролцоотой байсан нөхөр хуулийн хүрээнд хамгаалуулах түвшинд оччих вий! Үүнийг нарийн тоооцох хэрэгтэй.

Хоёрдугаарт, хуулийн төслийн гол зохицуулалт нь шүгэл үлээсэн иргэнийг 100 мянгаас 1.5 тэрбум төгрөг хүртэлх мөнгөн урамшуулал олгохоор заасан. Ер нь аливаа “урамшуулал” гэдэг цаанаа шуналын болон эдийн засгийн сэдэл төрүүлэхийг үгүйсгэх аргагүй. Нэг ёсондоо, мөнгөнөөс үүдээд "шантааж" рекет" хийх боломжийг нээчих вий гэдэг нэг өнцөг. Тиймээс хуулийн төсөлд үүнийг сайтар бодолцож аль аль талдаа тэнцвэрийг хадгалах ёстой. Зөвхөн шүгэл үлээгч талдаа асуудлыг хараад байж болохгүй. Энэ хууль батлагдвал нийгэмд тодорхой хэмжээгээр “импакт” үзүүлнэ. Гэхдээ энэ нь эргээд аливаа эрх бүхий байгууллагын эсхүл нам, улс төрчдийн өөртөө ашигтай байдлаар ашигладаг арга хэрэгсэл, зэвсэг болчих вий гэдгээс болгоомжилж байна. 

Далд эдийн засаг буурч гэмээ нь татварын объём өсөх боломж бүрддэг

Далд эдийн засгийг бууруулахын тулд тодорхой хэмжээний механизмуудыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Манай улсад далд эдийн засаг нэрийн дор албан бусаар маш олон үйл ажиллагаа явагдаж байгаа нь нууц биш! Далд эдийн засаг буурч гэмээ нь татварын объём өсөх боломж бүрддэг. Үүн дээр арга хэмжээ авах шаардлагатай. Ерөөсөө л нийгмийг бухимдуулаад байгаа нь нийгмийн даатгалын шимтгэл /НДШ/ эсхүл татвар тойрсон асуудлууд байна. Татвар гэхээр л “ингэж ч шийтгэнэ, тэгж ч торгоно” гэх мэтээр 3-4 хувилбарыг аваачаад л тавьчихдаг. 

Улмаар татварын байцаагч иргэн эсхүл ААН-үүдийг хамгийн хүнд нөхцөлөөр шийтгэх гэж үздэг. Хуульндаа заалт нь байгаа юу байгаа. Гэхдээ хамгийн хүндээр шийтгэх гэж үздэг. Үүгээрээ далимдуулаад нөгөө татварын байцаагч өөрийн үзэмжээр асуудлыг шийддэг байх жишээний. Хуулийн заалтуудыг хамгийн хүнд хэлбэрээр ашиглаж, аж ахуйн нэгж байгууллагуудыг дарамталдаг. Уг нь мэргэжлийн байгууллагууд нэн тэргүүнд эхлээд зөвлөн тусалж, аль болохоор алдааг нь давтуулахгүй тал руугаа ажиллах ёстой. Иймд нийтийн эрх ашгийг хамгаалж тухайн салбарт бугшаад буй асуудлыг ил гаргаж, хууль бусыг мэдээлж буй асуудалд анхаармаар байна.

Эцэст нь Шүгэл үлээгчийн хамгаалах тухай хуулийн төсөлд аль болох олон талын төлөөллүүдийн дэвшүүлсэн санал, санаачилгуудыг тэнцвэртэйгээр тусгаж чадвал илүү үр дүнтэй хэмээн харж байна.