Д.Энхтүвшин: Татварын 1 хувийн хөнгөлөлтийг ямар төслүүдэд зарцуулагдсаныг ил тод болгох хэрэгтэй!

УИХ-ын чуулганы /2026.10.22/ны өдрий хуралдаанаар Монгол Улсын 2027 оны төсвийн тухай хуулийн төсөлтэй хамт өргөн мэдүүлсэн хууль, тогтоолын төслүүдийн хэлэлцэх эсэхийг хэлэлцлээ.

УИХ-ын гишүүн Д.Энхтүвшин: 

Дагасан хуулиудыг дэмжиж байна. Энэ дотор ААНОАТ-тай нэг хувийн хөнгөлөлттэй холбоотой заалтыг ТӨК-удад хамааруулахгүй байхаар өөрчлөлт орсон байгаа. Тодорхой хэмжээгээр улс төрийн зорилгоор ч юм уу мөнгийг ашиглах үүд хаалгыг хааж байгаа. Энэ заалтыг оруулах нь зүйтэй гэж бодож байна. Үүнтэй холбогдуулаад өнгөрсөн хугацаанд татварын нэг хувийн хөнгөлөлтүүд ямар төслүүдэд, төрийн бус байгууллагуудад гарсан байна гэдэг мэдээллийг авах гэсэн нууцын горимоор авахаас өөр аргагүй болсон. Энэ мөнгө уг нь татвар төлөх ёстой байсан мөнгө. Хэрвээ татварын мөнгө хэвээрээ байсан бол төсөвт тусгагдана, төсвөөр юунд зарцуулах вэ, зарцуулах утгаар батлагдсан төсөл хөтөлбөр нь хэрэгжсэн байна уу үгүй юу гэдгийг хянадаг тогтолцоо байдаг. Энэ хуулийн заалт нь ямар ч мэдээлэл авах бололцоогүйгээр хаачихсан байна. Ил тод болгох ёстой гэж бодож байна.

Энэ заалтыг зарим талаар улс төрийн сонгуулийн далд хэлбэрийн хандив, тусламж, авлигалтай ч холбож болохоор асуудлууд харагдаад байгаа учраас үүнийг ил тод болгох нь зүйтэй гэж бодож байна. Бусад улсуудад ААН-үүд ашиг хийчхээд ашгаасаа хөрөнгө оруулалт нийгмийн шинжтэй зардал санхүүжүүлэхээр үүнийг нийгмийн шинжтэй хандив тусламж гэж үздэг байсан бол одоо татвар төлөх ёстой байсан мөнгийг өөр зүйлд зарцуулснаа үүнийгээ хандив тусламж гэж байна уу? үүнийг зүйтэй биш гэж бодож байна.

Том компаниуд нийгэмд тустай хөтөлбөр хийж 1 хувийн татвараас чөлөөлөгддөг, гэтэл энэ  зардал мөнгийг өөрсдийнхөө дэмждэг бөх, урлаг соёлын одууддаа эсвэл өөрийнхөө нэрээр сурталчилгаа хийдэг спонсорлодог өөрийнхөө үйл ажиллагааг сурталчлах байдлаар ашиглаад байна. Үүнийг өөрчлөх ёстой гэж бодож байна. Ил тод болгосноороо иргэдийн хувьд ч гэсэн хэн нь жинхэнээсээ ашиг хийчхээд ашгаасаа нийгмийн шинжтэй хөрөнгө оруулалт хийгээд байгаа юм, хэн нь татвар төлөх мөнгөөр нийгмийн шинжтэй хөрөнгө оруулалт хийгээд байгаа, дүр эсгэж байгаа гэдэгийг таньж мэдэх ийм бололцоо боломжууд олгоно. ААН-үүд маань ч үүнийг хэмжээ хязгаартай ашигламаар харагдаж байгаа. Энэ хуулийн 22.9-тэй холбоотой заалт дээр ил тод байлгах чиглэлээр, дээр нь нийгмийн шинжтэй хөрөнгө оруулалт гэдэг нэр томьёог нь өөрчлөх чиглэлээр зарчмын зөрөөтэй санал гаргаж байна. УИХ-ын гишүүдийг дэмжиж өгөхийг хүсэж байна.