Монгол Улс импортлогч бус үйлдвэржсэн орон болох зорилгын хүрээнд Засгийн газрын 2024-2028 оны төлөвлөгөөнд 14 мега төсөл хэрэгжүүлэхээр тусгасны нэг нь “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр” юм.

Газрын тос, бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, түүний хангамжийн асуудал өнгөрсөн зууны эхэн үеэс аливаа улс үндэстний тусгаар тогтнол, эдийн засгийн аюулгүй байдлын баталгаа, хөгжил дэвшилд хүргэх хамгийн чухал нөхцөл болсоор ирсэн тул 2027 онд бүрэн ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ.

Гэсэн ч дэлхийн зах зээл дээр манай орны орлогын гол эх үүсвэр нүүрсний үнэ унаснаас үүдэж эдийн засгийн хямрал нүүрлэж байгаа энэ цаг үед дээрх 14 мега төслийг эрэмбэлэх шаардлага үүсээд буй.
УИХ-ын Аж үйлдвэржилтийн бодлогын байнгын хорооноос уг төслийг төлөвлөсөн хугацаанд нь ашиглалтад оруулахын тулд авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний чиглэлийг М.Бадамсүрэн нарын гишүүд боловсруулж Засгийн газарт өгсөн.

Тус үйлдвэр нь дамжуулах хоолойтойгоо нийлээд 6-7 их наядын өртөгтэй. Санхүүжилтийг нь Эрдэнэбүрэнгийн цахилгаан станц, “Сэлбэ Дэд төв” төслүүдийн хамт гадны зээлээр шийдэхээр Гадаад зээллэгийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай хуульд тусган оруулж ирсэн боловч УИХ дээр унаад байгаа билээ. Гэхдээ Сангийн яамнаас шийдлийг дахин боловсруулж оруулж ирнэ. Иймд зөвхөн санхүүжилтээр зогсохгүй үйл ажиллагаанд эрсдэл бий болсныг анхаарч, тогтоолын хэрэгжилтийг хангах шаардлага үүсээд байгаа юм.

Аж үйлдвэрийн байнгын хорооноос 2025 оны 1 дүгээр сард гаргасан тогтоолд,

Төслийн хэрэгжилтийн явцыг жил бүр төсвийн гүйцэтгэлтэй хамт танилцуулж байх
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн төсөлд нэмж зээл авахгүй, мөн сунгахгүй байхыг үүргэдсэн.
Түүхий тосны дотоодын нөөцийг 2028 оны 1 дүгээр улиралд үйлдвэр ашиглалтад бүрэн бүрдүүлсэн байх заалтууд бий.

Аж үйлдвэржилтийн байнгын хорооны эрхлэх асуудал одоогийн Эдийн засгийн байнгын хороонд хуваарилагдсан тул өнөөдрийн хуралдаанаар УИХ-ын гишүүн М.Бадамсүрэн дээрх асуудлуудыг тодрууллаа.

Ингэхдээ "Үйлдвэр ашиглалтад орчихлоо гэхэд түүхий эдгүй сууж байх вий гэж санаа зовж байна. Сүүний үйлдвэртэй зүйрлэвэл бид үнээгээ сааж чадахгүй байгаа. Гадны компаниуд л тос олборлож байна. Тэгэхээр үндэсний хөрөнгө оруулалттай төрийн өмчит Газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулагдаж байгаа учраас төрийн өмчит хайгуул олборлолтын үйл ажиллагааг явуулахгүй бол түүхий эдийн хувьд нөөцгүй, хараат байдалд орох гээд байна. Тийм учраас гадаад зээлийн хамгийн том хэсэг болох газрын тосны үйлдвэрийн мөн чанар нь санхүүжилтээс гадна үйл ажиллагаатай холбоотой зүйл байгаа юм. Сангийн яам санхүүжилттэй холбоотой асуудлыг хариуцаж байгаа. Харин гүйцэтгэлийн явцыг төсвийн гүйцэтгэлтэй хамт төсвийн гүйцэтгэл дээр заавал оруулж ирээрэй" хэмээн тодотгов.

М.Бадамсүрэн: Газрын тосны үйлдвэр баригдахаас өмнө хайгуул олборлолтын үйл ажиллагааг яаралтай эхлүүлэхгүй бол түүхий эдийн хараат байдалд орох нь