Үйл явдал7 мин унших
Монгол хэлний тухай хуулийн төслийг өргөн барилаа

Сэтгүүлч batzaya
Одоохон...
Үйл явдал7 мин унших

Сэтгүүлч batzaya
лсын Их Хурлын дарга З.Энхболдод өнөөдөр /2014.05.16/ Улсын Их Хурлын гишүүн М.Батчимэг, Н.Батцэрэг, Г.Батхүү, А.Бакей, Н.Энхболд, Л.Гантөмөр нар Монгол хэлний тухай хуулийн төсөл санаачлан боловсруулснаа өргөн барилаа.
Энэхүү хуулийн төсөл нь 9 бүлэг, 24 зүйлтэй агаад Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа өмчийн бүх хэлбэрийн хуулийн этгээд албан хэргээ кирил монгол бичгээр хөтлөн явуулахаар тусгажээ.
1.1. Хууль зүйн үндэслэл
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1 дэх хэсэгт “Монгол хэл бол төрийн албан ёсны хэл мөн” гэж, 2010 онд УИХ-аас баталсан Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын 3.1.4.2-т “Монгол хэл, бичгийн соёлоо хамгаалан хөгжүүлж, уламжлалт монгол бичгийн сургалт, хэрэглээг нэмэгдүүлнэ” гэж тус тус заасан.
2003 онд батлагдсан “Төрийн албан ёсны хэлний тухай хууль”-аар монгол хэлийг төрийн албан хэрэг хөтлөх, төрийн албан ёсны үйл ажиллагаанд хэрэглэх, орчин цагийн монгол хэлний хэм хэмжээ, нэр томьёог оноон тогтоох, баталж мөрдүүлэхтэй холбоотой харилцааг зохицуулсан бөгөөд нэр томьёоны хэрэглээ болон хуулийн хэрэгжилтэд хяналт тавих үүрэгтэй Төрийн хэлний зөвлөлийн эрх, үүргийг тодорхойлсон байна.
Мөн “Соёлын тухай хууль” болон “Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль”-д эх хэл, бичиг үсгийг үндэсний оюуны соёлын үнэт зүйлд хамруулж, “эх хэл, бичиг үсэг, түүх соёлын мэдлэгийг гүнзгийрүүлэх бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх” үүргийг Соёлын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын үндсэн чиг үүрэгт хамруулжээ.
“Төрийн албан ёсны хэлний тухай хууль” болон “Соёлын тухай хууль”, “Соёлын өвийг хамгаалах тухай хууль”-ийн зохицуулалтуудыг харьцуулж дүгнэхэд, 1/хэлийг зөвхөн төрийн болон дотоод, гадаадын байгууллагуудын хүрээнд хэрэглэх асуудлыг түлхүү зохицуулсан; 2/Төрийн хэлний зөвлөлийн чиг үүрэгт зөвхөн нэр томьёотой холбоотой асуудлыг эрхлэхээр зохицуулсан; 3/монгол хэлийг хэрэглэх, хамгаалах, хөгжүүлэх төрийн цогц бодлого боловсруулж хэрэгжүүлэх, хэм хэмжээ тогтоох, түүнийг батламжилж мөрдүүлэх зэрэг төрийн чухал чиг үүргийг зохицуулсан зохицуулалт байхгүй; 4/монгол хэлийг соёлын өв талаас нь түлхүү авч үзэж, хэлийг нийгмийн өдөр тутмын амьдралд хэрэглэх, сурч судлах, хамгаалж хөгжүүлэх асуудалд төдийлөн ач холбогдол өгөлгүй орхигдуулсан; 5/хуулийг хэрэгжүүлэх төрийн байгууллагуудын үүрэг оролцоог тодорхой зохицуулаагүй; 6/хэрэгжилтэд хяналт тавих механизм ойлгомжгүй зэрэг олон сул тал ажиглагдаж байна.
1.2 Практик шаардлага
Хэл, бичиг үсэг нь хүмүүс хоорондын харилцааны үндсэн хэрэглүүр төдийгүй аливаа улс орон соёл, уламжлал, нэгдмэл байдал, тусгаар тогтнолоо хадгалан үлдэх чухал баталгаа юм. Орчин үед дэлхий даяаршихын хэрээр олон үндэстэн угсаатны хэл ядуурч, устаж үгүй болж байгаа талаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага болон олон улсын холбогдох бусад байгууллага, эрдэмтэд, судлаачид анхааруулсаар байна.
Монгол Улсын Их Хурлаас 2003 онд баталсан “Төрийн албан ёсны хэлний тухай хууль” нь хэлний талаар баримтлах төрийн бодлогын эрх зүйн үндсийг тавьж өгснөөрөө чухал алхам болсон хэдий ч хэл нь нийгмийн харилцааны үндсэн хэрэглүүр бөгөөд хэлийг тээгч, хэрэглэж хөгжүүлэгч гол субъект нь төр бус, ард түмэн болох үндсэн зарчмыг огоорсноос өнөөдөр Монгол Улсын хэмжээнд хэлний хэрэглээ, хамгаалал хөгжилтэй холбоотой олон асуудлууд бугшиж хуримтлагджээ.
Өнөөдөр монгол хэлтэй холбоотой олон тулгамдсан асуудал буй болсныг товч дурдвал:
Хуулийн төсөл дараах агуулга бүхий нийт 9 бүлэг, 24 зүйлтэй. Үүнд:
Нэгдүгээр бүлэг. Нийтлэг үндэслэл
Энэ бүлэгт хуулийн нийтлэг үндэслэл буюу хуулийн зорилт, хууль тогтоомж, үйлчлэх хүрээ, нэр томьёо, хуулийн үндсэн зарчмыг тусгасан.
Хоёрдугаар бүлэг. Монгол хэлийг хэрэглэх
Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт аливаа үйл ажиллагаа, албан бичиг хэргийг монгол хэлээр хөтлөн явуулахтай холбоотой харилцааг энэ бүлэгт тусгалаа.
Гуравдугаар бүлэг. Бичиг үсэг сонгон хэрэглэх
Энэ бүлэгт кирил болон үндэсний монгол бичиг үсэг, латин үсгийн хэрэглээтэй холбоотой харилцааг зохицуулсан.
Дөрөвдүгээр бүлэг. Монгол хэлний зөв бичих дүрэм, толь бичиг
Энэ бүлэгт Монгол Улсын хэмжээнд зөв бичих нэгдмэл дүрэм, толь бичиг хэрэглэх асуудлыг тусгайлан зохицуулсан.
Тавдугаар бүлэг. Төрийн болон нутгийн өөрөө удирдах байгууллага, хуулийн этгээдийн үүрэг
Энэ бүлэгт монгол хэлийг хэрэглэх, хамгаалах, хөгжүүлэхтэй холбоотой харилцаанд Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурал, Засгийн газар, төрийн бүх шатны байгууллага, хуулийн этгээд болон иргэдийн хүлээх үүргийг тусгасан.
Зургаадугаар бүлэг. Хэлний бодлогын үндэсний зөвлөл
Энэ бүлэгт монгол хэлийг хэрэглэх, хөгжүүлэх, хамгаалах чиглэлээр төрийн бодлого боловсруулах, хэрэгжилтэд хяналт тавих, эрх бүхий судалгааны байгууллагаас боловсруулсан дүрэм, толь бичиг, нэр томьёоны орчуулгыг батламжлах эрх мэдэл, чиг үүрэг бүхий Үндэсний зөвлөлийн бүтэц зохион байгуулалт, эрх үүргийн асуудлыг зохицуулсан.
Долоодугаар бүлэг. Эрх бүхий судалгааны байгууллага
Энэ бүлэгт монгол хэлний дүрэм, толь бичиг зохиох, нэр томьёо орчуулах онцгой эрх бүхий судалгааны байгууллагын статус, чиг үүргийг тодотгон тусгасан.
Наймдугаар бүлэг. Хууль зөрчигчдөд хүлээлгэх хариуцлага
Хууль зөрчигчдөд хүлээлгэх хариуцлагын талаар тусгасан.
Есдүгээр бүлэг. Бусад зүйл
Хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж эхлэх хугацааг заасан.
Хуулийн төсөл батлагдсанаар монгол хэлээ хэрэглэх, хамгаалан хөгжүүлэх төрийн бодлого зохицуулалт боловсронгуй болж, түүнийг хэрэгжүүлэх төрийн байгууллага, хуулийн этгээдийн үүрэг, хариуцлага, хариуцлагын механизм тодорхой болно. Ингэснээр монгол хэл, соёлын оршин тогтнол, хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа хүчин зүйлсийг арилгах нөхцөл бүрдэнэ. Хууль батлагдсанаар шинэ байгууллага байгуулагдахгүй, улсын төсөвт их хэмжээний дарамт, ачаалал үүсэхгүй болно.
Монгол хэлний тухай хуулийн төслийг Монгол Улсын Үндсэн хууль, Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хууль, Боловсролын тухай хууль болон бусад хуультай нийцүүлэн боловсруулсан болно. Уг хууль батлагдсанаар Төрийн албан ёсны хэлний тухай хууль хүчингүй болно.