Санхүүгийн салбарын процессыг хөнгөвчлөх, ард иргэдийг хүүгийн дарамтаас “чөлөөлье” гэх УИХ-ын даргын санаачилгын хүрээнд Санхүүгийн салбар тэр дундаа бичил санхүүгийн зах зээлийг зохицуулсан эрх зүйн орчны томоохон салбар бүрэлдэхүүн хууль нь Санхүүгийн хоршооны тухай хууль буюу Хадгаламж зээлийн хоршооны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга юм. Уг хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг Д.Үүрийнтуяа, Б.Заяабал нарын гишүүд санаачлан өргөн мэдүүлсэн.

Тодруулбал, УИХ-аас 2011 онд Хадгаламж, зээлийн хоршооны тухай хуулийг баталсан бөгөөд 2015 оны Зөрчлийн тухай хууль, 2022 оны Улсын бүртгэлийн ерөнхий хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт, 2023 оны Зөвшөөрлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга болон 2024 онд төрийн үйлчилгээг цахим хэлбэрээр үзүүлэхтэй холбоотой хууль хоорондын давхардал, хийдэл, зөрчлийг арилгах зорилгоор 4 удаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаас өөрөөр шинэчлэл хийгдээгүй аж. Иймд тасралтгүй хөгжиж буй зах зээлийн чиг хандлагад нийцүүлэн, олон улсын сайн туршлагад тулгуурлан гишүүдийн санхүүгийн хэрэгцээнээс гадна бусад нийгэм, соёлын нийтлэг хэрэгцээг бүрэн хангаж чадахуйц, хөдөө аж ахуйн орны мал аж ахуйн онцлогт тохирсон бүтээгдэхүүн үйлчилгээтэй санхүүгийн хоршоог хөгжүүлэх эрх зүйн орчин, зохицуулалтыг бий болгох хэрэгцээ шаардлага үүссэн юм.

Хадгаламж хамгаалах тогтолцоог нэвтрүүлснээр зах зээлд орох мөнгөний урсгал нэмэгдэх, гишүүдийн тоо өсөх, иргэдийн санхүүгийн хоршоонд, цаашлаад санхүүгийн зах зээлд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэх зэргээр санхүүгийн зах зээлийг хөгжүүлэхэд эерэг нөлөөтэй учраас санхүүгийн хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах ажил тэргүүн ээлжид тавигдаж байгаа юм. Тухайлбал, Канад, АНУ, Герман, Япон, Солонгос, Польш, Литва улсуудад энэ төрлийн хамгаалалтын тогтолцоог нэвтрүүлэн ажиллаж байгаа бөгөөд хадгаламж хамгааллын тогтолцоог сүүлийн 10 жилд зүүн Европын дийлэнх улсууд нэвтрүүлжээ.

Манай улсын хувьд санхүүгийн хоршоод хамгаалалтын нэгдүгээр давхаргын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулж байгаа бөгөөд хамгаалалтын олон давхаргат тогтолцоог үе шаттай нэвтрүүлснээр салбарын нэгдсэн бодлого, удирдлагын дор төрд үүсэх дарамтгүйгээр салбарыг тогтвортой хөгжүүлж, үйлчлүүлэгчдийн эрх ашгийг хамгаалах замаар санхүүгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх боломжтой гэж үзэж байна.

Одоо мөрдөгдөж буй Хадгаламж, зээлийн хоршооны тухай хуульд салбарын хамгаалалтын давхаргууд болох тогтворжуулалтын сан, хадгаламж хамгаалалтын тогтолцооны талаар тусгасан боловч хэрэгжээгүй. Учир нь тогтворжуулалтын санг удирдах байгууллага нь холбоо буюу төрийн бус байгууллага тул санхүүгийн үйл ажиллагаа эрхлэх боломжгүй, хадгаламжийн даатгалын системийн эрх зүйн зохицуулалт нь зөвхөн банкин дахь мөнгөн хадгаламжийг даатгаж байгаа юм.

Хадгаламж, зээлийн хоршооны тухай хуулийн нэрийг Санхүүгийн хоршооны тухай хууль болгон өөрчилснөөр хадгаламж, зээлийн хоршооны талаарх иргэдийн дундах хоршооны талаарх муу төсөөлөл арилах, олон нийтийн итгэлийг төрүүлэх, гишүүдийн хэрэгцээнд нийцсэн санхүүгийн олон төрлийн үйлчилгээг үзүүлэх, түүнчлэн салбарын хэмжээнд олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөн хөгжиж, гадаадын хөнгөлөлттэй төсөл хөтөлбөр дамжуулан хэрэгжүүлэх, санхүүжилт авах боломжууд бүрдэнэ гэж төсөл санаачлагчид үзэж буй.

Санхүүгийн хоршооны тухай хууль батлагдсанаар:

Санхүүгийн хоршоодын нэгдсэн удирдлага, зохицуулалт, хяналтын тогтолцоо бүрдэж, салбарын тогтвортой байдал сайжирна.
3 давхар хамгаалалтын систем (нөөцийн сан, тогтворжуулалтын сан, хадгаламжийн даатгал) бүрдэж, гишүүдийн хадгаламж, эрх ашиг бодитоор хамгаалагдана.
Санхүүгийн хоршооны засаглал, тайлагнал, мэдээллийн ил тод байдал олон улсын жишигт нийцэж, итгэлцэл нэмэгдэнэ.
Алслагдсан бүс нутгийн иргэдийн санхүүгийн хүртээмж нэмэгдэж, зээл, хадгаламжийн үйлчилгээ шударга, хариуцлагатай хэлбэрт шилжинэ.

Энэхүү хууль нь санхүүгийн хоршооны салбарыг эрсдэл багатай, тогтвортой, иргэдэд ээлтэй санхүүгийн институт болгон хөгжүүлэх, улмаар орон нутгийн эдийн засгийг дэмжих чухал алхам юм.

УИХ-ын гишүүн Д.Үүрийнтуяа:

“Энэ хууль дээр авч үзэх шаардлагатай хэд хэдэн гол концепц үзэл санаанууд бий. Хэдийгээр ХЗХ байгуулагдаад олон жилийн нүүрийг үзэж байгаа ч хоршоодыг бүртгэх чиглэлийн эрх зүйн зохицуулалттай. Магадгүй бүртгэлийн процесс нь маш олон дарамт чирэгдлийг үзүүлж байдаг. Нөгөө талдаа иргэд энэ хуулийн цоорхойгоос болж зээлийн хүүгийн давхар давхар дарамтад орох эрсдэлийг үүсгээд байна. Тиймээс ХЗХ буюу санхүүгийн хоршоод, ББСБ, арилжааны банк ямар түвшинд ажиллаж, хэн хяналт тавих юм. Хувьцаа эзэмшигчид буюу өөрөөр хэлбэл ХЗХ-г бүрдүүлж байгаа хоршооны гишүүдийн эрх ашгийг яаж хангах юм.

Хоршооны гишүүн зөвхөн зээл авах ёстой, хадгаламж эзэмших ёстой. Банк бус санхүүгийн байгууллагын үйл ажиллагаанаас ялгаатай нь зөвхөн хоршооныхоо гишүүдэд үйлчлэх ашгийн төлөө бус байгууллага байх ёстой. Гэтэл ашиг олохын төлөө хоршооны гишүүн бус хүнд өндөр хүүтэй зээл олгоод тэр зээлийн хүүгээрээ ашиг олдог цөөхөн албан ёсны гишүүнтэй. Зээл авсан хүн болгон нь гишүүн болдог. Тухайлбал 6-7 мянган гишүүнтэй болчихсон хэр нь бодит амьдрал дээр 60 хүрэхгүй хүнтэй ХЗХ-ны хэлбэртэй, мөнгө хүүлэлтийн “схем” үүсчихсэн байна гэж үзэж байгаа.

Тиймээс энэ нөхцөл байдлыг чөлөөлж, ард иргэдийг хүүгийн дарамтаас чөлөөлөхийн тулд ХЗХ-ны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг хаврын чуулганд хэлэлцэх эсэхийг оруулахаар бэлтгээд ажиллаж байна” гэв.

Ард иргэдийг зээлийн хүүгийн дарамтаас "чөлөөлнө"...