2026 оны 11 сарын 13, Баасан
+18
Шүгэл үлээгчийн эрхийг хамгаалах эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх, авлигыг мэдээлэх аюулгүй, үр дүнтэй тогтолцоог бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулах, авлигатай тэмцэх эрх зүйн орчинг сайжруулах.
Хэлэлцүүлэгт
Д.Ганхүрэл-ын
гаргасан 1 санал
Авлигын эсрэг бодлого ярихаар бид ихэвчлэн “хууль чангаруулах”, “хяналт сайжруулах” тухай ярьдаг. Гэтэл бодит амьдрал дээр авлигыг хамгийн түрүүнд мэддэг хүн нь ихэнхдээ систем дотор ажиллаж байгаа жирийн албан хаагч байдаг. Тэр хүн мэдээлэх зориг гаргахгүй байвал ямар ч сайн хууль бодит үр дүнд хүрдэггүй.
Жишээ нь, нэг төрийн байгууллагад ажилладаг мэргэжилтэн тендерийн будлианыг олж харлаа гэж бодъё. Тэр хүн мэдээлбэл ажлаа алдах, дарамтад орох, бүр цаашлаад мэргэжлийн карьераа алдах эрсдэлтэй. Харин мэдээлэхгүй бол авлига үргэлжилсээр л байна. Ийм нөхцөлд “чимээгүй байх” нь хувь хүнд илүү аюулгүй сонголт болж хувирдаг. Энэ бол манай тогтолцооны бодит сул тал юм.
Монгол Улс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага-ын Авлигын эсрэг конвенцид нэгдсэн улсын хувьд авлигын талаар мэдээлсэн хүнийг хамгаалах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх үүрэг хүлээсэн. Мөн Алсын хараа-2050 болон Авлигатай тэмцэх үндэсний хөтөлбөр-т энэ асуудлыг тодорхой тусгасан байдаг. Гэвч өнөөдөр бодит амьдрал дээр мэдээлэгчийг хамгаалах тогтолцоо сул, зарим тохиолдолд бараг байхгүйтэй адил байна.
Иймд дараах саналыг дэвшүүлж байна:
Нэгдүгээрт, шүгэл үлээгчийг хамгаалах бие даасан, цогц хуулийг яаралтай батлах шаардлагатай байна. Энэ хууль нь зөвхөн төрийн албан хаагч бус, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллагын хүрээг хамарсан байх ёстой.
Хоёрдугаарт, мэдээлэгчийг бодитоор хамгаалах механизм хэрэгтэй. Зөвхөн “хамгаална” гэж тунхаглахаас илүү, ажлаас халахыг хориглох, нууцлалыг чанд хадгалах, шаардлагатай бол хамгаалалтын тусгай арга хэмжээ авах хүртэлх тодорхой зохицуулалтыг хуульчлах нь чухал.
Гуравдугаарт, авлигын мэдээлэл хүлээн авах, шалгах нэгдсэн, итгэл төрүүлэхүйц сувгийг бий болгох хэрэгтэй. Иргэн мэдээлэл өгсөн бол түүнийх нь хувь заяа тодорхойгүй алга болдог биш, тодорхой хугацаанд шалгагдаж, хариу өгдөг систем байх ёстой.
Дөрөвдүгээрт, мэдээлэгчийг зөвхөн хамгаалахаас гадна дэмжих хэрэгтэй. Зарим улс оронд мэдээллийн үр дүнд төрд учрах хохирлыг бууруулсан тохиолдолд урамшуулал олгодог. Энэ нь “эрсдэл үүрсэн хүнийг үнэлдэг” шударга зарчим юм.
Эцэст нь хэлэхэд, авлигатай тэмцэх хамгийн хүчтэй зэвсэг бол айхгүйгээр үнэнийг хэлдэг иргэн юм. Харин тэр иргэнийг хамгаалахгүй бол бид авлигатай тэмцэнэ гэж яриад ч бодит өөрчлөлт гаргах боломжгүй.
Тиймээс шүгэл үлээгчийг хамгаалах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх нь зөвхөн нэг хууль батлах асуудал биш, харин шударга нийгэм байгуулах үндсэн нөхцөл гэж үзэж байна.
Баярлалаа.