УИХ-ын чуулганы /2025.05.01/-ний өдрийн хуралдаанаар "Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд илэрч байгаа системийн зөрчил, хүний эрхийн баталгааг хангах талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаар хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг:Парламентын үүрэг зөвхөн сонсоод өнгөрөх биш, үүнд системийн доголдол байгаа бол засах бодлогын шийдвэр гарах ёстой. Энэ дагуу эрүүдэн шүүлттэй холбоотой хүний эрхийн сонсгол хийж, Хүний эрхийн дэд хороон дээр ажлын хэсэг гарч нэлээн удаан хугацаанд ажиллалаа. Бидний авч хэлэлцсэн энэ кэйсүүд яг хувь хүмүүстэй холбоотой. Үүний 90-ээд хувь нь 2012-2016 онд гарсан хэргүүд байгаа юм . Тэр үед шударга бусын хонгил угсрагдаж хийгдэж байсан системийн доголдол гарсан нь тодорхой болсон. Үүн дээр ажилласан шинжээч, хуулийн шинжээчид энд орсон хувь хүмүүсийн эрх нь зөрчигдсөн, эрүүдэн шүүгдсэн ийм нөхцөл байдал байхаар байна гэдгийг бүүр тогтоогоод гаргаж ирсэн. Хүний амьдрал богинохон. Иймд 2012 оноос хойш14 жилийн дараа нэр төрөө сэргээчих юм сан. Худал хэлсээр ял авсан асуудлаас нэрээ цэвэрлээд үхэхдээ үр хүүхдүүддээ нэр цэвэр байх юм сан гэдэг энэ хүслийг нь төр шуурхай ажиллаж, үүнийг нь шийдэх ёстой. Буруутай албан тушаалтнуудад нь хариуцлагыг нь тооцож, нөхөн төлбөрийг нь гаргах ёстой. Энэ чиглэлээр энэ УИХ-ын тогтоол гарч байгаа. УИХ-ын тогтоол чиглэл гаргаад ЗГ биелдэггүй зүйл байгаа юм. УИХ-ын дарга бас анхааралдаа аваасай гэж бодож байна.
УИХ-ын чуулганы /2025.05.01/-ний өдрийн хуралдаанаар "Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд илэрч байгаа системийн зөрчил, хүний эрхийн баталгааг хангах талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийн талаар хэлэлцлээ. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Х.Тэмүүжин байр сууриа илэрхийллээ.ХЗБХ-ны хүний эрхийн дэд хороон дээр ажлын хэсэг байгуулагдаад эрүү шүүлттэй холбоотой асуудлаар хохирсон иргэдтэй биечлэн тусгайлан уулзаад, хэрэг бүр дээр шинжээч томилоод шинжээчийн дүгнэлтүүдийг сонсоод энэ УИХ-ын тогтоолын төсөл гарч байгаа юм. Үнэхээр ХЭҮК-оос олон жил дараалан УИХ-д хүргүүлсэн хүний эрхийн нөхцөл байдлын илтгэлд дурдагдсан энэ эрүү шүүлттэй холбоотой асуудал хувь хүний гэхээсээ илүүтэй системийн асуудал болчихсон юм байна. Тэнд байгаа ажил албан хаагчдын боловсрол мэдлэгийг дээшлүүлээд, албан хаагчдыг сольж сэлгээд, дараад хариуцлага тооцоод энэ асуудал ерөөсөө шийдэгдэхгүй юм байна. Энэ өөрөө тогтолцооны шинж чанартай учраас бодлогын, тогтолцооны түвшинд өөрчлөлт хийх шаардлагатай гэж УИХ дүгнэх хэмжээний тогтоол гарах гэж байгаа юм. Энэ тогтолцооны шинжтэй гажиг чинь өөрөө Монгол Улсыг хүнийг эрүүдэн шүүдэг социализмын үеийн, Вишинскийн аргаараа хэрэг маргаанаа шийдвэрлэдэг. Хүн нь байвал хэрэг нь олддог. Хорьж мөрдөж ,айлган сүрдүүлж, мэдээллийн дутмаг байдлаар түшиглэж хуурч байгаад хэргийг нь хүлээлгэдэг. Гэмт хэргийг илрүүлэхэд нотлоход гэмт хэрэгтний өөрийнх нь мэдүүлэг нэг номерын ач холбогдолтой байдаг гэдэг. Энэ коммунист фашист аргаараа одоо ч гэмт хэрэгтэйгээ тэмцдэг гэдэг. Энэ муу жишгийг тогтолцооныхоо гажгаас болж, ардчилсан улс руу шилжээд хүний эрхийг хамгаалдаг 1992 оны Үндсэн хуулийг баталснаас хойш 36 жил ингэж явж байна гэдгийг УИХ өөрөө анх удаа хүлээн зөвшөөрч нотолж байгаа тогтоол гарч байна. Гишүүд бүгдээрээ үүн дээр ач холбогдол өгч хэлэлцэхээс гадна, Засгийн газрын гишүүд ирээд сонсох ёстой юм. Энэ тогтоолоор Н.Учрал Ерөнхий сайдад үүрэг даалгавар өгч байгаа. Ерөнхий сайд УИХ-ын өмнө хууль тогтоомжийн биелэлтийг хариуцахынхаа сацуу, өөрийнхөө кабинетад энэ салбарыг хариуцуулсан сайддаа үүрэг даалгавар өгөх ёстой болж байгаа.
УИХ-ын өнөөдрийн чуулганаар “Хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд илэрч байгаа системийн зөрчил, хүний эрхийн баталгааг хангах талаар авах зарим арга хэмжээний тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төслийг хэлэлцэж байна. Хэлэлцэж буй асуудалтай холбоотойгоор гишүүд асуулт, асууж байр сууриа илэрхийллээ.УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:Би асуулт асуухгүй учир нь өөрөө ажлын хэсэгт ажилласан байгаа. Эрүүдэн шүүхтэй холбоотой асуудлаар УИХ дээр сонсгол хийсэн. Маш олон хүмүүс хохирогч болсон. Зарим нь шүүхээр эцэслэгдсэн байхад зарим нь хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явж байгаа. Кэйс болгоныг тухайлан ярилцах гэхээсээ илүүтэй цаашдаа хэргийн бодит байдлыг тогтоох үйл ажиллагаанд хүний эрх зөрчигддөггүй байх дээрээс нь хэн нэгнийг хэлмэгдүүлж эсвэл хэн нэгнийг хэлсээр, хэн нэгэнд ял завшуулах байдлыг хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад гаргахгүй байх чиглэлд суурь асуудлуудыг анхааръя гэж байгаа. Байнгын хорооны түвшинд хэлсэн. Хувийн эрх зүйн чиглэлийн хууль эрх зүй буюу эдийн засаг бизнесийн ойлголт багатай хүмүүс гарахаар ялангуяа энэ чиглэлийн хэрэг хянан шийдвэр болгон явуулж байхдаа л хүний эрхийг зөрччихөөд байгаа. Эрүүдэн шүүх гэдгийг манайхан ойлгох хэрэгтэй. Зарим хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны явцад мөрдөгч, прокурорууд өөрсдөө эрүүдэн шүүхийн ажиллагааг хийж байгаа эсэхээ ч мэдэхгүйгээр бусад байдлаар шүүх ажиллагаануудыг гаргачхаад байгаа. Үүнийг цаашдаа анхааръя. Тогтоолын хэрэгжилтийг ЗГ тэр дундаа ХЗДХЯ координац хийгээд шүүх эрх мэдлийн байгууллага болон прокурорын байгууллага мөрдөх чиглэлийн албадуудтайгаа ярилцаж намрын чуулган гэхэд асуудлуудаа яаралтай оруулж ирээсэй. Цаашдаа тогтолцооны асуудлуудыг бид эргэж харах ёстой. Мөрдөх албыг байгуулах юм уу үгүй юу. Мөрдөх чиглэлийн үйл ажиллагаанууд 3 газар явж байгаа нь хэр оновчтой юм. Цаашдаа гүйцэтгэх ажлын хууль тогтоомжийг сайжруулах ажил байгаа. Хамгийн суурь асуудал нь хууль сахиулагчдыг бэлтгэх тогтолцооны асуудал дээр өөрчлөлт хийхгүйгээр чанарын үр дүн, хандлага сэтгэлгээний асуудлууд өөрчлөгдөхгүй байна!
