Байр суурь8 мин унших
Миний 30-аад жилийн хөдөлмөр, туршлага хууль тогтоох шатанд ажиллахад бүрэн боломжтой гэж үздэг

Сэтгүүлч Munkhtuya_vip
Одоохон...
Байр суурь8 мин унших

Сэтгүүлч Munkhtuya_vip
Санхүү, эдийн засгийн чиглэлийн тэр дундаа үнэт цаасны зах зээлтэй холбоотой хуулиудыг улам боловсронгуй болгох, эдийн засгийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх хууль тогтоомжийг батлах чиглэлд анхаарал хандуулах нь зүйтэй.
Өнөөдөр тулгамдаж буй асуудал бол төрийн тогтолцоог буруу байна гэж ярьдаг. Тийм бол төрийн тогтолцоог зөв болгох шаардлагатай.
Ажил, мэргэжлийн үед анхан шатнаас эхэлж ажилласан. Аймгийн хуулийн хэлтэст ахлах зөвлөх, хэлтсийн дарга, Хууль зүйн яам дэргэдэх “Хууль судлал, хөгжлийн төв”-д эрдэм шинжилгээний ажилтан, Удирдлагын академийн багш, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, Хууль зүйн дотоод хэргийн дэд сайдын ажил алба хашиж явлаа. Анхнаасаа хуулийн салбараас хөндийрөөгүй явсаар өдийг хүрлээ.
Төр эрх зүй, Үндсэн хуулийн эрх зүй, захиргааны эрх зүйн чиглэлээр нарийн мэргэшиж, суралцсаар ирсэн. Төрийн тогтолцоо ба түүнд хамаарах асуудлууд бол миний өөрийн судалгааны сэдэв, суурь мэргэжил.
Үнэт цаасны зах зээл, хөрөнгийн зах зээлийг сонирхох болсон шалтгаан гэвэл дэд сайд байх үедээ энэ чиглэлээр гарч буй хуулиудын ажлын хэсгийг ахалж байсан.
Иргэний эрх зүй, бизнесийн эрх зүйгээс хөндий байсан ч эдгээр ажлын хэсгийг ахалж байх хугацаандаа улс орны эдийн засгийг босгоход чухал ач холбогдолтой хуулиуд гэдэгт бат итгэл үнэмшилтэй болсон. Үнэт цаасны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга, энэ чиглэлийн хууль эрх зүйн орчинг улам боловсронгуй болгох шаардлагатай гэж үздэг.
Би хувьдаа төрийн өндөр дээд албан тушаал тэр дундаа УИХ-ын гишүүн, сайд болъё гэж анхнаасаа яваагүй, тийм бодол байсангүй. Хууль тогтоох, шийдвэр гаргах түвшинд миний сурсан эрдэм хэрэгцээтэй байх гэж боддог.
Миний 30-аад жилийн хөдөлмөр бол хууль тогтоох чиглэлд ажиллахад бүрэн боломжтой гэж үздэг. Хуульч хүний хувьд Монгол Улсад сайн хууль батлагдан гараасай, тухайн хуулийн зохицуулалт нь улс орны хөгжил дэвшилд, монгол хүний хөгжил дэвшилд нөлөөтэй байгаасай гэж хүсдэг. Тиймээс өөрийн үзэл бодол, мэргэжлийн ур чадвар, туршлагаа төр улсдаа зориулах юмсан гэж боддог.
Эмэгтэйчүүд улс төрд хүч сорих ёстой. Тэд Монголын нийгэмд өөрчлөлт авчирч чадна гэж боддог.
Эмэгтэйчүүд улс төрд хүч сорих ёстой
Би хуулийн дагуу ажиллахыг эрхэмлэдэг. Надад хууль зөрчих ямар ч үндэслэл байхгүй. Миний хуримтлуулсан мэдлэг, туршлага бол Монгол Улсын хуулийг зөрчих, гажуудуулах явдал байхгүй.
Улс төрд олон жил ойр байсны хувьд намайг улс төрчид янз бүрээр л боддог байх. Улс төрчид намайг аливаад шударга байдлаар ханддаг, хийсэн ажил, хэлсэн үгэндээ үнэнч, улс төрийн итгэл үнэмшилдээ тууштай гэдгийг мэднэ байх гэж боддог.
Би жирийн сэхээтэн гэр бүлээс гаралтай. Аав малчин. Архангайн Хөвсгөл суманд малын эмчээр ажиллаж байгаад Увс аймагт ирж ээжтэй танилцаж, гэр бүлээд тэндээ насыг элээсэн хүмүүс.
Аав минь төрийн захиргааны мэргэшсэн албан хаагч, аймгийн захиргааны хэлтсийн дарга, намын хороонд хэлтсийн дарга, мал эмнэлгийн дарга зэрэг ажлуудыг хийж байсан. Ээж минь хүнсний үйлдвэрт олон жил ажилласан жирийн ажилчин хүн. Уртын харайлт, гүйлт зэрэг спортоор хичээллэдэг спортлог хүн байсан.
Аав минь хүүхдүүдээ боловсролтой болгох гэж их хичээсэн. Би гэрээсээ 6-уулаа.
Манай аав бидэнд дэлхийн ертөнцийг таниулах үүднээс ШУ-ны олон төрлийн танин мэдэхүйн ном, сэтгүүл авч өгч, уншуулдаг байсан. Аав, ээж хоёр минь надад үзэл бодлоосоо няцахгүй, хэлье гэснээ хэлдэг, хийе гэснээ хийдэг бие даасан байдалд сургасан гэж хэлнэ дээ.
Айлын том байна гэдэг олон давуу талтай. Удирдан зохион байгуулах, зохицуулах чадварт сургадаг гэж боддог. Багаасаа нийгмийн идэвхтэй байж, зэрэг, зэрэг олон ажил амжуулдаг байлаа. Дүү нараа авч явах, хичээл сургуульдаа явах, бие дааж өөрийгөө хөгжүүлэх гэх зэргээр үүрэг хариуцлага ихтэй, мэрийтгий охин байж.
Одоо ч гэсэн ТББ, улс төрийн нам, эмэгтэйчүүдийн байгууллагын шугамаар тодорхой төсөл хөтөлбөрүүдэд гардаж болон зөвлөх байдлаар ажиллаж байна.
Би Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр 2005 он хүртэл ажилласан. Үүнээс хойш улс төрийн карьераа эрчимжүүлж, улс төрд шинэ хүн биш болсон.
Хэвлэл мэдээллийнхэн намайг амбицгүй атлаа улс төрд хөл алдахгүй байж, өөрийн үзэл бодлоо чөлөөлтэй илэрхийлж чаддаг гэж үздэг. Энэ л миний өнгөрсөн хугацаанд бүрдүүлсэн улс төрийн имиж юм ууд аа.
Намын удирдах зөвлөлийн гишүүн зэрэг нам дотор нилээн өндөр албан тушаал хашиж байсан учраас нам дотроо танигдсан. Хууль зүйн салбарт олон сургуульд, олон жил багшиллаа. Эрх зүйн шинэчлэлийн асуудлыг түүчээлж, олон салбарын эрх зүйн зохицуулалт, цаашдын хөгжлийн асуудалд оролцож явсан хүний нэг.
Сүүлийн 30 жилд эмэгтэйчүүдийн төлөө улс төрийн тэмцэл өрнүүлж эхэлсэн. АН, ИЗНН зэрэг олон намын байгууллагын эмэгтэйчүүдтэй хамтран ажилласан. Өнгөрсөн гурван жилд ТББ-ын хэмжээнд энэ орон зайгаа алдалгүй ажиллаж байна.
Сайхан байшинд амьдрах бол миний мөрөөдөл биш
Насаараа төрийн алба эрхэлсэн хүний гол асуудал энэ байдаг. Авдаг цалин тоотой, хуулиар өөр зүйл авч болохгүй. Түүндээ захирагдаж ажиллаж ирсэн. Сүүлийн гурван жилд олон улсын байгууллагын шинжээч, зөвлөхийн түвшинд төрд авч үзээгүй цалингаа авч ажиллалаа. Нөгөө талаас хүнд мөнгөөр хэмжигдэхгүй оюун ухаан, хүний мөн чанар гэж бий. Заавал мөнгө гэдгээр асуудлыг харж болохгүй.
Хүний сурсан эрдэм, эх орноо гэсэн сэтгэл, туршлагыг харах хэрэгтэй. Мэдээж сонгуульд оролцоход мөнгө хэрэгтэй. Улс төрд орох гэж хүн буй огт мөнгөгүй байж болно гэж хэлэхгүй. Ер нь бол улс төрийн боловсрол, сэтгэл санаа, санхүүгийн хувьд бэлтгэгдсэн байх ёстой гэж боддог.
Миний хань хуулийн салбар тэр дундаа прокурорт 36 жил ажилласан. Аймагт прокурорын туслах, аймгийн прокурор, Сүхбаатар аймагт орлогч прокурор, Увс аймгийн прокурор, дүүрэгт ерөнхий прокурор, Нийслэлийн прокурорын газар, Улсын Ерөнхий прокурорт ажилласаар ирсэн.
Хоёр хүүхэдтэй. Нэг нь хуульч, нэг нь архитектор. Хуульч гэдэг бол төрийн архитектор. Архитектор бол нийгэмд сайн сайхныг бүтээдэг. Энэ ч утгаараа үр хүүхдүүд минь нийгэмд хэрэгцээтэй сайхан мэргэжил эзэшиж, чадварлаг боловсон хүчин болсон.
2008 оноос би өөрийгөө улс төрд зориулж, тууштай бэлдэж эхэлсэн. Төрийн үйл ажиллагаа зөв явах, хууль хэрэгждэг байхад нөлөө үзүүлэх ёстой гэдэг утгаар хүчин зүтгээд л байна.
Хуулийн салбартаа дээгүүрт тооцогдох салбарын дэд сайдын албыг хүртэл хашиж явлаа. Энэ салбартаа өөрийн нэрийг үлдээсэн хүн гэж боддог.
Хувь хүний хөгжил бол улс орны хөгжлийн суурь. Эмэгтэйчүүдийн эрхийн төлөө тэмцэхийн тулд улс орны хөгжлийн оролцогч болохгүйгээр явах үндэсгүй.
Би өдөрт 4 цаг унтахад хангалттай гэж үзэн энэ зарчмаар цагаа зохицуулдаг. Улс орноо хөгжүүлэх чиглэлд санаа тавьж, олон талын мэдээлэл цуглуулж, боловсруулт хийж суудаг.
Монгол Улсын шинэ Үндсэн хуулийг батлахад оролцсон. Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүнээр маш өндөр буюу 80 гаруй хувиар дэмжигдэж, сонгогдож байлаа. 1999 онд Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт хийхэд их суудлын хуралдааны илтгэгч гишүүнээр оролцсон.
Тухайн үед ажилтнуудынхаа нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэж, яамныхаа 70 гаруй ажилтны 2/3-ийг орон сууцтай болгож, шинэ эмнэлэг бариулсан.
Төрийн албан хаагчид тэр дундаа цагдаагийнхан хүнд нөхцөлд ажилладаг гэдэг утгаараа тэдэнд зориулсан эмнэлэг байх шаардлагатай гэж үзсэн. Намайг ажиллаж байхад Азидаа хоёрхонд орох архивын барилга барьж эхэлсэн.
Олон салбарын шинэ хуулиуд батлагдсан. Шүүх дээр нотлох баримт болох олон зүйлийг тодруулах үүднээс шинэ хууль боловсруулж, Шүүх шинжилгээний хүрээлэнг байгуулсан. Ингэснээр ДНК-ийн шинжилгээ хийдэг болж, 60 хувийн магадлалтай байсан шинжилгээний хариуг 99 хувийн таамаглалтай болтол баталгаажуулсанаар гэмт хэргийг илрүүлэлт хэдэн алхмаар ахисан. Маш нууцын зэрэглэлтэй ажлууд хийж байсан учраас бүгдийг дурдах боломжгүй.
Сайхан байшинд амьдрах бол миний мөрөөдөл биш. Миний алсын хараа бол ядарч буй хүмүүст туслах, иргэдийг сайхан амьдрахад хэрэгцээтэй хууль тогтоомж гаргах юмсан гэж хүсэж мөрөөдөж, зорьдог.
Үр дүнд хүрсэн эмэгтэйчүүдийн амьдралыг судалдаг. Ном уншдаг. Бичмэл ном, сонин, сэтгүүл унших дуртай. Дэлхийд нэрд гарсан 20-иод эмэгтэйн намтар ном надад англи, монгол, орос хэлнээ байна. Монгол төрийн төлөө амьдралаа зориулсан их хатдын түүх үүхийг судалдаг.
Удирдлагын академид багшилж байхдаа багш, оюутнуудад гарын авлага болохуйц хэд хэдэн ном бичсэн. Дэд сайд байх үедээ яамны100 жилийн ойдоо зориулж түүхэн хоёр боть бичиж, үлдээсэн. Улс төр хүнийг цаг, наргүй ажиллуулдаг юм байна. Гэхдээ цаашид эрдмийн ажлаа орхилгүй, ном бичнэ гэсэн бодолтой байдаг.