Үйл явдал6 мин унших
Н.Амарзаяа: Онцгой албан татварын хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулснаар хуурамч шатахууны үйлдвэрлэл зогсоно

Эх сурвалж:
Улаанбаатар хотын Хөгжлийн КорпорациОдоохон...
Үйл явдал6 мин унших

Эх сурвалж:
Улаанбаатар хотын Хөгжлийн КорпорациӨДӨР ТУТМЫН СОНИНУУДЫН “ЭРЭН СУРВАЛЖЛАГЧ” НЭГДЭЛ
Эх сурвалж: “Өдрийн сонин”
-Та анх хуурамч шатахууны асуудлаар ерөнхий сайдад асуулга тавьсан. Эндээс ярилцлагаа эхлье?
-Монгол Улсын шатахуунтай холбоотой нөхцөл байдлыг ашиглан 2016 оноос эхлэн зарим аж ахуйн нэгжүүд керосин, нафта, химийн нэрлэгийн бүтээгдэхүүнүүдийг татваргүй нефть-химийн бүтээгдэхүүнтэй холих замаар автобензин, дизелийн түлшний үйлдвэрлэл явуулж, бүтээгдэхүүнээ зах зээлд өндөр ашигтайгаар борлуулах ажиллагаа эхэлсэн гэдгийг иргэд мэдээлсээр ирсэн. Судалгаанаас харахад 2015 онд 16,2 мянган тонн нефть-химийн бүтээгдэхүүн импортлосноос керосин 4,3 мянган тонн, 2016 онд нийт 85,6 мянган тонн бүтээгдэхүүнээс 59,4 мянган тонн керосин, 12,6 тонн нафта тус тус импортолсон байна.
Одоо шатахууны Онцгой албан татварыг чанар стандарттай уялдуулан тогтоох, чанарын шаардлага хангахгүй автобензин, дизелийн түлш үйлдвэрлэх зориулалтаар импортолж буй үндсэн /онцгой албан татваргүй нефть-химийн бүтээгдэхүүнд/ онцгой албан татвар ногдуулах хууль, эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх чиглэлээр онцгой албан татварын тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл боловсруулж байна.
-Таны өргөн барих гэж байгаа Онцгой албан татварын хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийн голлох өөрчлөлт нь юу юм бэ?
-Боловсруулалтын түвшинд л явж байна. Яг энэ хуулийг өргөн барих үед дэлгэрэнгүй мэдээллийг өгье. Би гаалиас керосин, нафта бүтээгдэхүүний импортоор орж ирж байгаа, түүний хэрэглээ ямар хэмжээгээр өсч байгаа талаар мэдээлэл судалгаануудыг авч байгаа. Мэдээж хууль өргөн барихаас өмнө хэлэлцүүлгүүд зохион байгуулагдана. Хууль эрх зүйн орчных нь бүтэц нь автобензин, дизель түлш, керосин, онгоцны түлшний онцгой албан татварыг Монгол Улсын үндэсний стандартад заасан экологийн ангилалтай уялдуулан тогтоох нь зүй ёсны асуудал байгаа.
-Хуурамч шатахуун хэрэглэсэн гэх гомдол хэр их байдаг юм бэ?
-Монгол Улсын хэмжээнд хуурамч, чанарын шаардлага хангахгүй шатахуунаар хэрэглэгчдэд үйлчилж байгаа гэх гомдол маш их байдаг юм билээ. Би Өмнөговь аймгаас сонгогдсон гишүүн. Тэнд уул уурхай, тэр дундаа хүнд механизмын дизель түлшний хэрэглээ өндөр байдаг. Эдгээр хүнд механизмын жолоочид хуурамч шатахууныг мэдэлгүй худалдан авч, тэр авсан шатахуун нь чанарын шаардлага хангасан эсэх нь огт тодорхойгүй явсаар техник нь эвдэрдэг. Энэ нь эдийн засгийн хувьд маш хохиролтой, хүндрэлтэй асуудлуудыг үүсгэдэг. Тэр том тэргийг ихэнх иргэд банканд барьцаа тавьж зээлээр худалдан авч байгаа шүү дээ.
-Ерөнхий сайдад тавьсан таны асуулгын гол үр дүн нь юу юм бэ?
-Сүхбаатар аймаг, Замын-Үүд, Алтанбулаг боомтоор орж ирж байгаа АИ-95 болон түүнээс дээш октантай автобензинийн нэг тонн тутамд 210 мянган төгрөг, дизель түлшинд 280 мянган төгрөг байдаг. Эрээн цав боомтоор орж ирсэн АИ-95 болон түүнээс дээш октантай автобензинийн нэг тонн тутамд 80 мянган төгрөг, дизель түлшинд 150 мянган төгрөгийн онцгой албан татвар төлдөг. Үүнийг Монгол Улсын Засгийн газрын 2018 оны нэгдүгээр сарын 24-ний өдрийн 26 дугаар тогтоолоороо өргөн хэрэглээний 80, 92 автобензинийн онцгой албан татварыг тэглэсэн тохиолдлууд байгаа байхгүй юу.
Хоёрдугаарт, Цаашид энэ төрлийн чанаргүй бензин үйлдвэрлэгч, түүнийг худалдан борлуулагч, нартай хэрхэн ажиллах, хэрэглэгч нарын гомдлыг хэрхэн барагдуулах, ямар арга хэмжээ авах талаар асуусан. Гуравдугаарт, дээрх бүтээгдэхүүний хэтийн хэрэглээ, түүний тооцооллыг нарийвчлан гаргах, түүний хэрэглээнд хяналт тавих ямар боломж байгаа талаар асуудалд хандсан.
-Керосин, нафта, хүнд, хөнгөн фракцийн химийн нэрлэг бүтээгдэхүүнүүдийг манай улсад хэр их ашигладаг юм бэ?
-Өнөөдрийн байдлаар уул уурхайн салбарт үйл ажиллагаа явуулж байгаа “Ачит эх” ХХК, “Эрдмин” ХХК гэх мэт компаниуд зэс уусган баяжуулах үйл ажиллагаандаа бага хэмжээгээр ашигладаг. Тухайн компаниудын жилийн хэрэглээ 3000 орчим тонн. Мөн бага хэмжээний керосинийг зарим аж ахуй нэгж халаалтад ашиглаж байна. Төрд бүртгэгдсэн мэдээлэл нь л энэ. Аж ахуй нэгж болон хэрэглээний шаардлага нь тодорхой байна. Гэтэл энэ бүртгэгдсэн хэрэглээнээс гадуур асар их худалдаалж, түүнийгээ хуурамч шатахуун болгодог юм билээ. Тэгээд тэр шатахууныг нь үнэ хямд учраас иргэд худалдан авснаар асуудал үүсч байна.
-Эдгээр бодисуудын хор хөнөөл нь юу вэ?
-Агаарыг асар ихээр бохирдуулж байна. Такси, жижиг оврын автомашинууд керосин хольсон хуурамч шатахууныг аваад хэрэглэж байгаа. Энэ нь цаашдаа үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд агаарын бохирдолтой холбоотой, эдийн засгийн нөхцөл байдалтай холбоотой анхаарах ёстой асуудал гэж үзэж, асуулгаа тавьсан юм. Ямар ч байсан Засгийн газар дизель түлш, автобензиний албан татвартай холбоотой асуудлаар байр сууриа ирүүлчихсэн байгаа.
-Асуулга тавьсан гол бодлого нь юу вэ?
-Нэгдүгээрт, импортоор орж ирж байгаа тохиолдолд аль ч аж ахуй нэгж байгууллага ашигласан, ашиглаагүй байгаагаас хамаараад нийт иргэдтэй ижилхэн эрх тэгш үйлчилгээ, Монголын төрд үйлчлэх ёстой. Тийм болохоор импортоор орж ирж байгаа нэг литр, тонн тутамд өгч байгаа онцгой албан татварын хувь хэмжээг адилхан керосин, нафта, хүнд, хөнгөн фракцийн химийн нэрлэг бүтээгдэхүүнд өгөх ёстой байхгүй юу. Хоёрдугаарт, үүнийг ямар аж ахуй нэгж, хэдэн тонноор үйлдвэрлэлдээ хэрэглэх юм бэ гэдгийг нь заагөөд өгвөл төрийн хяналт сайжраад ирнэ. Одоо ямар ч хяналтгүй юм болоод байна. Эрх зүйн гол үндэслэл нь Үндсэн хуулийн 16.2-т “Монгол Улсын иргэн эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах, орчны бохирдол, байгалийн тэнцэл алдагдахаас хамгаалаалуулах эрхтэй” гэж заасан. Мөн Агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийн 4.3.2-т “Евро-5 гэх стандартад нийцсэн чанарын шаардлага хангасан шатахууны импортын хэмжээг дэмжих” гэж Монгол Улс өөрсдөө бодлогоо тодорхойлчихсон.
Үе шаттайгаар хориглох ёстой, хяналтын тогтолцоог сайжруулах ёстой, 5.2.18-т Евро-5 стандартад нийцсэн шатахууны эзлэх хувийг 2019 онд нэг шатахууны 50 хувьд хүргэх гэж байгаа. 2020 онд 80 хувьд хүргэхээр тус тус заасан байгаа. Тэгтэл энэ үндэслэлүүд нь огт хэрэгжихгүй байгаа болохоор энэ асуудлын цаана маш том асуудал байна гэж үзсэн. Хамгийн гол нь Онцгой албан татварын хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах туйлын шаардлагатай. Тиймээс хуулийн үзэл баримтлалыг боловсруулаад, судалгаа шинжилгээнүүдээ аваад Засгийн газрын байр суурийг асуулгын хэмжээнд аваад явж байна.